မင်ဒါနာအို (Mindanao) မှ ထွက်ရှိသည့် အရည်အသွေးမြင့် လတ်ဆတ်သော နာနတ် သီးများ အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု (UAE) သို့ စတင်တင်ပို့နေပြီဖြစ်ရာ၊ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့စားသုံးမှုအမြန်ဆုံးတိုးတက်နေသည့် စျေးကွက်တစ်ခုတွင် တောင်သူများနှင့် ပို့ကုန် လုပ်ငန်းရှင်များအတွက် အခွင့်အလမ်းသစ်များကို ဖော်ဆောင်ပေးလျက် အရှေ့အလယ် ပိုင်းဒေသသို့ စိုက်ပျိုးရေးပို့ကုန်များတိုးချဲ့ရန် ကြိုးပမ်းမှုများကို အရှိန်မြှင့်လုပ်ဆောင်နေကြောင်း သိရပါသည်။

        စိုက်ပျိုးရေးဝန်ကြီးဌာန (DA) သည် အပင်ပိုးမွှားဗေဒဗျူရို (BPI)နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ကွင်းဆင်းအလုပ်တိုက်ရုံးတို့မှတစ်ဆင့် ယူအေအီးနိုင်ငံ၊ ခေါ်ဖက်ကန် (Khorfakkan) ဆိပ်ကမ်းသို့ ဦးတည်မည့် လတ်ဆတ်သော ဖိလစ်ပိုင်နာနတ်သီးများ တင်ပို့မှုအတွက် တရားဝင်ကုန်စည် ပို့ဆောင်ခြင်းအခမ်းအနားကို ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့က ဒါဗာအို (Davao) မြို့ရှိ Unifrutti ဆိပ်ကမ်း၌ ဦးဆောင်ကျင်းပခဲ့ကြောင်း သိရပါသည်။

         ယခုကဲ့သို့ ပို့ကုန်တင်ပို့နိုင်ခြင်းသည် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ နာနတ်သီးလုပ်ငန်းကဏ္ဍအတွက် ထူးခြားထင်ရှားသော ဖြစ်ထွန်းမှုတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ အထူးသဖြင့် ကမ္ဘာ့ရေကြောင်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး အနှောင့်အယှက်များနှင့် ဆက်စပ်နေသည့် လော့ဂျစ်စတစ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများကို ပို့ကုန်လုပ်ငန်းရှင်များ ဆက်လက်ကျော်ဖြတ်နေရချိန်တွင် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း စိုက်ပျိုးရေးဝန်ကြီးဌာန (DA) က ထုတ်ပြန်ချက်တစ်ခုတွင် ပြောကြားခဲ့ပါသည်။

         ကုမ္ပဏီဥက္ကဋ္ဌ Racquel S. Simon ဦးဆောင်သည့် ပို့ကုန်လုပ်ငန်းရှင် Mensch Fil-Am Corp. မှ စီစဉ်သည့် အဆိုပါကုန်စည်တွင် South Cotabato ပြည်နယ်၊ Tampakanရှိ စိုက်ပျိုးရေးခြံများမှ ထွက်ရှိသည့် လတ်ဆတ်သောနာနတ်သီး မက်ထရစ်တန် ၁၈ တန် ပါဝင်ပြီး သေတ္တာပေါင်း ၁,၅၀၀ ဖြင့် ထုပ်ပိုးထားခြင်း ဖြစ်ကြောင်း သိရပါသည်။

         ဖိလစ်ပိုင်စာရင်းအင်းအာဏာပိုင်အဖွဲ့ (Philippine Statistics Authority) ၏ အဆိုအရ နာနတ်သီးသည် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံမှ ယူအေအီးနိုင်ငံသို့ အဓိကတင်ပို့သည့် စိုက်ပျိုးရေးပို့ကုန် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ယင်းက ပင်လယ်ကွေ့ဒေသတွင် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ အရည်အသွေးမြင့် သစ်သီးဝလံ ထုတ်ကုန်များအပေါ် ဝယ်လိုအား တိုးတက်လာမှုကို မီးမောင်းထိုးပြနေကြောင်း သိရပါသည်။

          ယခုကဲ့သို့ အောင်မြင်စွာ တင်ပို့နိုင်ခြင်းသည် နိုင်ငံတကာ၏ တင်းကျပ်သော အပင်ပိုးမွှားကင်းစင်ရေး စံချိန်စံညွှန်းများ (Phytosanitary Standards) နှင့် ယူအေအီးနိုင်ငံ၏ သွင်းကုန်စည်းမျဉ်းသတ်မှတ်ချက်များကို ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံအနေဖြင့် လိုက်နာဆောင်ရွက်နိုင်စွမ်းရှိကြောင်း ပြသရာလည်းရောက်သည်ဟု စိုက်ပျိုးရေးဝန်ကြီးဌာန (DA) က ပြောကြားခဲ့ပါသည်။

          စိုက်ပျိုးရေးဝန်ကြီး Francisco P. Tiu Laurel Jr.က ယခုဖြစ်ထွန်းမှုကို ဖိလစ်ပိုင် စိုက်ပျိုးရေးထုတ်ကုန်များအတွက် ပြည်ပစျေးကွက်များ တိုးချဲ့ရာတွင် မဟာဗျူဟာမြောက် ခြေလှမ်းတစ်ရပ်ဖြစ်သကဲ့သို့ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ကိုင်သည့် လူထုလူတန်းစားများအတွက်လည်း ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော စီးပွားရေးအကျိုးအမြတ်များကို ဖန်တီးပေးနိုင်မည်ဟု ပြောကြားခဲ့ပါသည်။

           ဖိလစ်ပိုင်အစိုးရ၏ ရည်မှန်းချက်မှာ ပို့ကုန်တိုးမြှင့်ရန်သာမက ဖိလစ်ပိုင်တောင်သူ လယ်သမားများအနေဖြင့် ကမ္ဘာ့စျေးကွက်အခွင့်အလမ်းများမှ တိုက်ရိုက်အကျိုးခံစားခွင့်ရရှိမည့်၊ ပိုမိုခိုင်မာပြီး ယှဉ်ပြိုင်နိုင်စွမ်းရှိသော စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍတစ်ခုကို တည်ဆောက်ရန်ဖြစ်ကြောင်း လည်း ၎င်းက ဆက်လက်ပြောကြားခဲ့ပါသည်။

          ဒေသတွင်း စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်သူများကို ယူအေအီးကဲ့သို့ တန်ဖိုးမြင့်စျေးကွက်များနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးခြင်းဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ ပိုမိုဝင်ရောက်လာစေရန် လှုံ့ဆော်ပေးနိုင်မည်ဖြစ်ပြီး၊ ရေရှည်တည်တံ့သော အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း အခွင့်အလမ်းများကို ဖန်တီးပေးနိုင်ကာ ကျေးလက်စီးပွားရေးကိုလည်း အားကောင်းလာစေမည်ဟု စိုက်ပျိုးရေး ဝန်ကြီးဌာနက မျှော်လင့်ထားကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါသည်။

           ယခုကဲ့သို့ ပို့ကုန်ကဏ္ဍတွင် အဆန်းတကြယ် အောင်မြင်မှုရရှိခြင်းသည် လက်ရှိဖြစ်ပွားနေသော ပင်လယ်နီအကျပ်အတည်း (Red Sea crisis) နှင့် ဆက်စပ်နေသည့် ကုန်စည်သယ်ယူ ပို့ဆောင်ရေးစရိတ်များ မြင့်မားနေခြင်းနှင့် လော့ဂျစ်စတစ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အနှောင့်အယှက်များ ကြုံတွေ့နေရသည့်ကြားမှ ပေါ်ထွက်လာခြင်းဖြစ်ရာ၊ ဖိလစ်ပိုင် ပို့ကုန်လုပ်ငန်းရှင်များ၏ ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်စွမ်းနှင့် နိုင်ငံ၏ တန်ဖိုးမြင့်သီးနှံကဏ္ဍ၏ ယှဉ်ပြိုင်နိုင်စွမ်းတို့ကို ပေါ်လွင်စေကြောင်း သိရပါသည်။

           ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသမ္မတ Ferdinand Marcos Jr. ၏ လမ်းညွှန်ချက်အရ စိုက်ပျိုးရေးဝန်ကြီး ဌာနသည် ပို့ကုန်ဝင်ငွေတိုးမြှင့်ရန်၊ ပြည်ပမှ အစားအစာတင်သွင်းမှုအပေါ် မှီခိုနေရခြင်းကို လျှော့ချရန်နှင့် နိုင်ငံ၏ စိုက်ပျိုးရေးကုန်သွယ်မှုအခြေအနေကို မြှင့်တင်ရန်အတွက် ဖိလစ်ပိုင် စိုက်ပျိုးရေးထုတ်ကုန်များအတွက် စျေးကွက်အသစ်များ ရှာဖွေဖွင့်လှစ်ရန် ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများကို အရှိန်အဟုန်မြှင့် လုပ်ဆောင်လျက်ရှိကြောင်း သိရပါသည်။ စဉ်ဆက်မပြတ် စျေးကွက်တိုးချဲ့ရေး အစီအစဉ်များသည် ဖိလစ်ပိုင်စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍအတွက် တိုးတက်မှုအခွင့်အလမ်းသစ်များကို ဖန်တီးပေးနိုင်မည်ဖြစ်ပြီး ဒေသခံတောင်သူလယ်သမားလူထု၏ ဝင်ငွေများကို မြှင့်တင်ပေးရာတွင်လည်း အထောက်အကူပြုလိမ့်မည်ဟု အဆိုပါဌာနက ပြောကြားခဲ့ကြောင်း သိရှိရပါသည်။

Source: insiderph                                                                     

DOCA (ရန်ကုန်)

        ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံမှ ဂဏန်းအသားတင်သွင်းမှုအပေါ် အမေရိကန်၏ တင်သွင်းမှုပိတ်ပင်ချက်သည် ဇွန်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် စတင်သက်ရောက်လာပြီဖြစ်ကြောင်းနှင့် ရေကူးဂဏန်းပြာ (Blue Swimming Crab) လုပ်ငန်းကဏ္ဍအနေဖြင့် တစ်နှစ်လျှင် ဖိလစ်ပိုင်ပီဆို ၆ ဘီလီယံမှ ၇ ဘီလီယံအထိရှိနိုင်မည့် ကြီးမားသော စီးပွားရေးအရ ဆုံးရှုံးမှုများနှင့် အလုပ်အကိုင် ဆုံးရှုံးမှုများအတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်နေရကြောင်း လုပ်ငန်းကဏ္ဍအတွင်းရှိ သက်ဆိုင်သူတစ်ဦးက ပြောကြားခဲ့ကြောင်း သိရပါသည်။

        အမေရိကန်၏ ပင်လယ်ရေနေ နို့တိုက်သတ္တဝါများ ကာကွယ်ရေးအက်ဥပဒေ (MMPA) ကို ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံက လိုက်နာရန် ပျက်ကွက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ၎င်း၏ အကြီးမားဆုံး ပို့ကုန်စျေးကွက်ကို ဆုံးရှုံးခဲ့ရခြင်းဖြစ်ကြောင်း E.B. Magalona မြို့တော်ဝန်ဟောင်းနှင့် ဂဏန်းအသား တင်ပို့သူတစ်ဦးဖြစ်သည့် အယ်လ်ဖွန်ဆို ဂမ်ဘိုအာ (Alfonso Gamboa) က ပြောကြားခဲ့ပါသည်။ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ဂဏန်းအသား ထုတ်လုပ်မှုပမာဏ စုစုပေါင်း၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ တင်ပို့နေရခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဂမ်ဘိုအာက ပြောကြားခဲ့ပါသည်။ မဖြစ်မနေ လုပ်ဆောင်ရမည့် ပင်လယ်ရေနေ နို့တိုက်သတ္တဝါများ ကာကွယ်ရေးနှင့် ဘေးထွက်ဖမ်းဆီးမိမှု (Bycatch) စောင့်ကြည့်လေ့လာရေး အစီအစဉ်များဆိုင်ရာ အထောက်အထား စာရွက်စာတမ်းများ လုံလောက်မှုမရှိခြင်းကြောင့် ဖိလစ်ပိုင် ရေကူးဂဏန်းပြာ ထုတ်ကုန်များ တင်သွင်းမှုကို ကန့်သတ်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း အမေရိကန် အမျိုးသား ပင်လယ်ရေလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုအဖွဲ့ (NMFS) က မေလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ကြေညာခဲ့ပါသည်။

           အဓိက ဂဏန်းပြာ ပြုပြင်ထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သည့် Saravia Blue Crab Inc. ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဂမ်ဘိုအာက အမေရိကန်၏ နှိုင်းယှဉ်ချက် အရည်အသွေး စစ်ဆေးအကဲဖြတ်မှုတွင် ဖိလစ်ပိုင်သည် အာဆီယံနိုင်ငံများထဲ၌ တစ်နိုင်ငံတည်းသာ ကျရှုံးခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ သီရိလင်္ကာ၊ အိန္ဒိယ၊ ဗီယက်နမ်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့ပင် လိုက်နာဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ကြကြောင်း ထောက်ပြခဲ့သည်။

           ဖိလစ်ပိုင် တင်ပို့သူများသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလကတည်းက အမေရိကန် စျေးကွက်သို့ ဝင်ရောက်ခွင့် ကနဦး ငြင်းပယ်ခံခဲ့ရသဖြင့် အဆိုပါ လုပ်ငန်းကဏ္ဍသည် ထိုအချိန်ကတည်းက အခက်အခဲများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရပြီးဖြစ်ကြောင်းနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ တွင် တင်သွင်းခဲ့သည့် အယူခံမှာလည်း အလားတူပင် မအောင်မြင်ခဲ့ကြောင်း ဂမ်ဘိုအာက ပြောကြားခဲ့ပါသည်။

          အမေရိကန်စျေးကွက် ဆုံးရှုံးသွားခြင်းကြောင့် နေဂရိုးစ် (Negros)၊ ပါနေး (Panay)၊ ဘီကိုးလ် (Bicol)၊ ဆာမာ (Samar)၊ လေတေး (Leyte) နှင့် မင်ဒါနာအို (Mindanao) ဒေသအချို့ရှိ ရေလုပ်သား ၁၀,၀၀၀ ခန့်နှင့် အပိုဆောင်း ဂဏန်းအသားနွှင်သူ ၄,၀၀၀ မှ ၅,၀၀၀ ခန့် ထိခိုက်နစ်နာနိုင်ကြောင်း ဂမ်ဘိုအာ၏ ပြောကြားချက်အရ သိရပါသည်။

         ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ အဓိက ထုတ်လုပ်ရာ ဒေသများတွင် ဗီဆာယန်ပင်လယ် (Visayan Sea)၊ ဂီမာရပ်စ်ရေလက်ကြား (Guimaras Strait)၊ ဆန်မီဂွယ်ပင်လယ်အော် (San Miguel Bay)၊ မာ့စ်ဘာတေး (Masbate)၊ ဆော်ဆိုဂွန် (Sorsogon)၊ ကာမာရီနက်စ်နော့တ် (Camarines Norte) နှင့် ကာမာရီနက်စ်ဆူးရ် (Camarines Sur) တို့ ပါဝင်လျက်ရှိပါသည်။ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသည် ဘာကိုးလော့ဒ် (Bacolod)၊ အီလိုအီလို (Iloilo)၊ ဆီဘူး (Cebu) နှင့် အခြားသော ကမ်းရိုးတန်း လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများရှိ ပြုပြင်ထုတ်လုပ်ရေး စက်ရုံများမှ ရရှိသော ဂဏန်းအသား ပေါင်ချိန် ၅၀၀,၀၀၀ ခန့်ကို အမေရိကန်သို့ လစဉ် တင်ပို့နေခြင်းဖြစ်ကြောင်း သိရပါသည်။

           နိုင်ငံတကာစျေးကွက်သို့ တင်ပို့မှု အားကောင်းခဲ့စဉ်က ဂဏန်းတစ်ကီလိုဂရမ်လျှင် ဖိလစ်ပိုင်ပီဆို ၃၀၀ မှ ၄၀၀ အထိ ရောင်းချခဲ့ရကြောင်း သိရပါသည်။ အမေရိကန်စျေးကွက် ဆုံးရှုံးသွားခြင်းကြောင့် ဈေးနှုန်းများသည် တစ်ကီလိုဂရမ်လျှင် ပီဆို ၁၅၀ မှ ၂၀၀ ကြားအထိ ကျဆင်းသွားနိုင်ပြီး၊ ယင်းသည် ဒေသတွင်း စားသုံးသူများအတွက် အကျိုးရှိစေသော်လည်း လုပ်ငန်းကဏ္ဍအတွင်းရှိ လုပ်ကိုင်သူများအတွက်မူ ဝင်ငွေလျော့နည်းသွားစေမည် ဖြစ်ကြောင်း သိရှိရပါသည်။

Source: Philstar                                                                           

DOCA (ရန်ကုန်)

         တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံထုတ် ဆီမီးကွန်ဒက်တာ (semiconductors) များ ဝယ်လိုအားအလွန်အမင်း မြင့်တက်လာခြင်းကြောင့် ဇွန်လ ပထမ (၁၀) ရက်အတွင်း ပို့ကုန်တင်ပို့မှုမှာ ဂဏန်းနှစ်လုံးအထိ သိသိသာသာ တိုးတက်လာကြောင်း အကောက်ခွန်ရုံး၏ ဇွန်လ ၁၁ ရက်နေ့ ထုတ်ပြန်ချက်အရ သိရသည်။

         ကိုရီးယားအကောက်ခွန်ဦးစီးဌာန၏ အဆိုအရ ဇွန်လ ၁ ရက်မှ ၁၀ ရက်အထိ ကာလအတွင်း ပြည်ပသို့ ပို့ကုန်တင်ပို့မှု စုစုပေါင်းသည် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၈.၆၃ ဘီလီယံ ရှိခဲ့ပြီး ယခင်နှစ် အလားတူကာလနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ၈၅.၉ ရာခိုင်နှုန်း မြင့်တက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဧပြီလက တင်ရှိခဲ့သည့် ယခင်စံချိန်တင်ပမာဏဖြစ်သော ဒေါ်လာ ၂၅.၂ ဘီလီယံကို ကျော်လွန်ကာ အဆိုပါကာလများအနက် သမိုင်းတစ်လျှောက် အမြင့်ဆုံးစံချိန်သစ် တင်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

        ထို (၁၀) ရက်တာကာလအတွင်း တစ်ရက်ပျမ်းမျှ ပို့ကုန်တင်ပို့မှုသည်လည်း ၄၆.၁ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ခုန်တက်ခဲ့ပြီး အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄.၀၉ ဘီလီယံ ရှိခဲ့သည်။ ဉာဏ်ရည်တု (AI) နည်းပညာတွင် အသုံးပြုသည့် chips များ ဝယ်လိုအား ကောင်းမွန်နေခြင်းကြောင့် ဆီမီးကွန်ဒက်တာ တင်ပို့မှုသည် ၂၀၅.၈ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ထိုးတက်သွားခဲ့ပြီး အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၁.၀၇ ဘီလီယံအထိ ရှိခဲ့သည်။

         ထို့အပြင် AI အခြေခံအဆောက်အအုံဆိုင်ရာ ဝယ်လိုအား ကျယ်ပြန့်လာမှုကြောင့် solid-state drives (SSDs) များ ဝယ်လိုအား ကောင်းမွန်လာခဲ့ရာ ကွန်ပျူတာနှင့် အနီးစပ်ဆုံးဆက်စပ်ပစ္စည်းများ တင်ပို့မှုမှာလည်း ၂၅၉.၄ ရာခိုင်နှုန်းအထိ မြင့်တက်ခဲ့ပြီး အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၉၂၈ သန်း ရှိခဲ့သည်။

      ရေနံထွက်ပစ္စည်းများ၊ မော်တော်ကား၊ သင်္ဘော၊ မော်တော်ကားအပိုပစ္စည်းများ၊ မိုဘိုင်းလ်ဖုန်းများနှင့် ဆက်စပ်ပစ္စည်းများ၊ precision machinery များနှင့် လူသုံးကုန်လျှပ်စစ်ပစ္စည်းများ တင်ပို့မှုများသည်လည်း ဂဏန်းနှစ်လုံးအထိ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အာရှနိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သည့် တောင်ကိုရီးယား၏ သွင်းကုန်တင်သွင်းမှုသည်လည်း ဇွန်လ ပထမ (၁၀) ရက်အတွင်း ယခင်နှစ် အလားတူကာလထက် ၃၅.၆ ရာခိုင်နှုန်း တိုးတက်ခဲ့ပြီး အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၃.၃၅ ဘီလီယံ ရှိခဲ့ရာ ကုန်သွယ်မှုပိုငွေမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၅.၂၈ ဘီလီယံအထိ ရရှိခဲ့သည်။

      အဆိုပါကာလအတွင်း chips၊ ရေနံစိမ်း၊ ဆီမီးကွန်ဒက်တာထုတ်လုပ်သည့် စက်ပစ္စည်းများ၊ အခြားစက်ပစ္စည်းများ၊ သဘာဝဓာတ်ငွေ့၊ ရေနံထွက်ပစ္စည်းများ၊ မော်တော်ကားများနှင့် မိုဘိုင်းလ်ဖုန်းများ တင်သွင်းမှုအားလုံးသည်လည်း ဂဏန်းနှစ်လုံးအထိ တိုးတက်မှုနှုန်း အသီးသီးရှိခဲ့ကြောင်း သိရှိရပါသည်။

Source : Xinhua                                                                                   

DOCA (ရန်ကုန်)

     ပြည်တွင်းဆန်ဈေးနှုန်းများ ကြီးမြင့်မှုနှင့်အတူ ပြည်ပမှတင်သွင်းသည့်ဆန်များ၏ ဈေးနှုန်း ချိုသာမှုအရ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ဆန်တင်သွင်းမှုသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွင်း မေလအထိ တန်ချိန် ၂.၂၂ သန်းသို့ ရောက်ရှိလာသည်ဟု ဖိလစ်ပိုင်စိုက်ပျိုးရေးဌာနမှ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ Arnel de Mesa က ပြောကြားခဲ့သည်။

    ဆန်တင်သွင်းမှုသည် ပြီးခဲ့သောမေလ၌ အများဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး တန်ချိန် ၅၀၃၀၀၀ ရှိခဲ့သည်။ လအလိုက် ဆန်တင်သွင်းမှုမှာ ဇန်နဝါရီလတွင် တန်ချိန် ၃၈၁၀၀၀၊ ဖေဖော်ဝါရီလ၌ ၄၄၂၀၀၀ တန်၊ မတ်လတွင် တန်ချိန် ၄၈၁၀၀၀ နှင့် ဧပြီလ၌ တန်ချိန် ၄၁၁၀၀၀ အသီးသီးရှိခဲ့သည်။ ယခုနှစ် ပထမ ၅ လအတွင်း ဆန်တင်သွင်းမှုသည် ယခင်နှစ်ကာလတူ၌ တင်သွင်းခဲ့သော တန်ချိန် ၁၉ သန်း အပေါ် ၁၅ ရာခိုင်နှုန်း ပိုမိုများပြားလာခြင်းဖြစ်သည်။ ဆန်တင်သွင်းမှုပိုမိုလာခြင်းသည် ယခုနှစ် နောက် ပိုင်း၌ ပြင်းထန်သော အယ်လ်နီညိုရာသီဥတုဖြစ်စဉ် ကြုံတွေ့ရနိုင်ခြေရှိမှုအပေါ် ပြင်ဆင်လုပ်ဆောင် မှုဖြစ်ဟန်တူကြောင်း Mr. de Mesa က ပြောဆိုသည်။

   ဖိလစ်ပိုင် မိုးလေဝသအေဂျင်စီက အယ်လ်နီညိုဖြစ်စဉ်သည် ယခုနှစ်လယ်ပိုင်း ဇွန်လမှ ဩဂုတ်လအတွင်း ဖြစ်တန်ခြေ ၇၉ မှ ၉၂ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် စတင်ပေါ်ပေါက်နိုင်ပြီး ၂၀၂၇ ခုနှစ် နှစ်ဆန်းပိုင်းအထိ ဆက်လက်တည်ရှိနေနိုင်ကြောင်း သတိပေးချက်ထုတ်ပြန်ထားသည်။ အဆိုပါ ရာသီဥတုဖြစ်စဉ်သည် ပြင်းထန်သောခြောက်သွေ့မှု၊ အပူချိန်များမြင့်တက်မှုနှင့် ပျမ်းမျှမိုးရေချိန် အောက် လျော့နည်းရရှိမှုတို့ကို ပေါ်ပေါက်စေနိုင်ပြီး ရလဒ်အားဖြင့် လယ်ယာကဏ္ဍ ဆုံးရှုံးမှုများ၊ သောက်သုံးရေ ပြတ်လပ်မှုနှင့် ပြည်သူလူထုအတွက် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ‌ဘေးဥပဒ်များကို ဖြစ် ပေါ်စေနိုင်သည်။

    ထိုကဲ့သို့သော ရာသီဥတုဖြစ်စဉ်သည် ပြည်တွင်းဆန်ထုတ်လုပ်မှုကို တန်ချိန် ၇၀၀,၀၀၀ ခန့် လျော့ကျစေဖွယ်ရှိကြောင်း၊ ထို့အပြင် တိုင်ဖွန်းမုန်တိုင်းများ တိုက်ခတ်ခြင်းကလည်း ဆန်ထုတ် လုပ်မှုကို တန်ချိန် ၅၀၀,၀၀၀ မှ ၆၀၀,၀၀၀ အထိ ထပ်မံဆုံးရှုံးမှု ဖြစ်စေနိုင်ကြောင်း၊ သို့သော် လက်ရှိ ရိတ်သိမ်းထွက်ရှိမှုများမှ ဆန်ကိုလုံလောက်စွာ ထောက်ပံ့ပေးနိုင်စွမ်းရှိကြောင်း Mr. de Mesa က ပြောဆိုထားသည်။

    ပြည်တွင်း၌ လယ်သမားများ၏ စပါးရောင်းဈေးနှုန်းကို ထိခိုက်မှုမရှိစေရေးအတွက် ဇွန်လ မှ ဩဂုတ်လအတွင်း လစဉ်ဆန်တင်သွင်းမှုပမာဏကို ကန့်သတ်ရန် စဉ်းစားလျက်ရှိသည်ဟု ဖိလစ်ပိုင် စိုက်ပျိုးရေးဌာနက မကြာသေးမီက ပြောကြားထားသည်။

    ဖိလစ်ပိုင် စိုက်ပျိုးရေးဌာန အတွင်းဝန် Francisco Tiu Laurel Jr. က ၎င်းတို့ဌာနအနေဖြင့် ပြည်တွင်းစိုက်ပျိုးထွက်ရှိမှုကို ဦးစားပေး လုပ်ဆောင်နေချိန်၌ စားသုံးသူ ဈေးနှုန်းများ တည်ငြိမ်မှု ရှိစေရေးအတွက် ပြည်တွင်းထွက်ဆန်နှင့် ပြည်ပမှတင်သွင်းဆန်တို့ကို ရောနှောသည့် အစီအစဉ်ကို ရှာဖွေခဲ့သည်ဟု ပြောဆိုခဲ့ပြီး ဆန်စပါးလုပ်ငန်း၌ ပါဝင်လုပ်ကိုင်နေကြသူများ အနေဖြင့် ပြည်တွင်း ထုတ်လုပ်မှုကို မျက်နှာသာပေးမည့် ဆန်ရောနှောမှု အချိုးအစားကို အဆိုပြုတင်ပြကြရန် ဖိတ်ခေါ် ထားခဲ့သည်။

Source: Manila Times, 4 June 2026(လယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် အဓိကသွင်းကုန်များ ၏ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့)

    ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ဆန်စပါးကဏ္ဍသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ပထမ ၅ လပတ်အတွင်း ဆန်နှင့် စပါး အများအပြား တင်ပို့နိုင်ခဲ့မှုကြောင့် ပို့ကုန်ဝင်ငွေ အမေရိကန်ဒေါ်လာသန်း ၉၀၀ ကျော်အထိ ရရှိခဲ့ကြောင်း ကမ္ဘောဒီးယား ဆန်စပါးအဖွဲ့ချုပ် (CRF) ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ သိရသည်။

    သောကြာနေ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည့် CRF ၏ အချက်အလက်များအရ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ သည် နိုင်ငံတကာ စျေးကွက်များသို့ ဆန်ချောတန်ချိန် ၅၆၈,၉၁၂ တင်ပို့ခဲ့ပြီး ယင်းပမာဏမှာ ယခင်နှစ်အလားတူကာလက တင်ပို့ခဲ့သည့် တန်ချိန် ၃၄၄,၁၉၉ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ၆၅ ရာခိုင်နှုန်း တိုးတက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ တင်ပို့မှုမှ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၂၇ သန်း ရရှိခဲ့ပြီး ယခင်နှစ် အလားတူကာလက ရရှိခဲ့သော ဒေါ်လာ ၂၅၂.၃ သန်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ၃၀ ရာခိုင်နှုန်း တိုးတက် လာကြောင်း အစီရင်ခံစာတွင် ဖော်ပြထားသည်။

    အာဆီယံအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများသည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ အကြီးမားဆုံး စျေးကွက်ဖြစ်ပြီး တန်ချိန် ၂၀၈,၅၉၃ တင်ပို့မှုမှ ဒေါ်လာ ၈၇ သန်း ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ပြင် တရုတ်နိုင်ငံသို့ တန်ချိန် ၁၆၂,၁၂၅ (ဒေါ်လာ ၉၄ သန်း) နှင့် ဥရောပသမဂ္ဂ (EU) စျေးကွက်သို့ တန်ချိန် ၁၅၄,၂၅၄ (ဒေါ်လာ ၁၀၅ သန်း) အသီးသီး တင်ပို့နိုင်ခဲ့သည်။ အာဖရိကနှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းရှိ အခြားသောဒေသများသို့လည်း အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၀ သန်း တန်ဖိုးရှိ ဆန်တန်ချိန် ၄၃,၉၄၀ တင်ပို့ခဲ့ကြောင်း အစီရင်ခံစာတွင် ဖော်ပြထားသည်။

    ဆန်စပါးကဏ္ဍဆိုင်ရာ အစီရင်ခံစာများအရ ပို့ကုန်ကဏ္ဍတွင် အဆင့်မြင့်ဆန် (Premium) အမျိုးအစားများက အဓိကနေရာယူထားပြီး ယင်းမှာ တန်ဖိုးမြင့် စိုက်ပျိုးရေးကုန်အမှတ်တံဆိပ် အဖြစ် ပြောင်းလဲရန် ကမ္ဘောဒီးယား၏ မဟာဗျူဟာမြောက် ကြိုးပမ်းမှုကို ဖော်ပြနေသည်။ CRF ၏ အဆိုအရ ဆန်မွှေးအမျိုးအစားသည် စုစုပေါင်း ဆန်ချောတင်ပို့မှု၏ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါး ရှိပြီး ဆန်ဖြူ အမျိုးအစားမှာ ၂၂ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ဆန်ကွဲ အမျိုးအစားမှာ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်း အသီးသီး ရှိ ကြောင်း သိရသည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ကမ္ဘောဒီးယားသည် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသို့ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၅၉၁ သန်း တန်ဖိုးရှိ စပါး တန်ချိန် ၂.၇၅ သန်းခန့် တင်ပို့ခဲ့သည်။

     ယခုကဲ့သို့ ကောင်းမွန်သော ရလဒ်များကြောင့် တစ်နှစ်လျှင် ဆန်ချောတန်ချိန် တစ်သန်း တင်ပို့နိုင်ရန် ကမ္ဘောဒီးယား၏ ရေရှည်ရည်မှန်းချက်ကို အောင်မြင်စွာ အကောင်အထည် ဖော်နိုင် လိမ့်မည်ဟု မိမိတို့ ယုံကြည်ကြောင်း CRF က ပြောကြားခဲ့သည်။ ကမ္ဘောဒီးယား ဆန်စပါး အဖွဲ့ချုပ်၏ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး Lun Yeng က ယခုနှစ်အစတွင် အားကောင်းသော ရလဒ် များ ရရှိခဲ့ခြင်းမှာ ကဏ္ဍအလိုက် အစိုးရ၏ အချိန်မီ ပံ့ပိုးကူညီမှုများကြောင့်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြား ခဲ့သည်။

    "အစိုးရအနေနဲ့ ပြည်တွင်း ဆန်စက်တွေကို အရေးပေါ် ဘဏ္ဍာရေး အကူအညီတွေ ပေးအပ်ဖို့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့တာကြောင့် စပါးရိတ်သိမ်းမှု အများဆုံးရာသီမှာ စက်ပိုင်ရှင်တွေအနေနဲ့ လယ်သမား တွေဆီကနေ စပါးကို တိုက်ရိုက် ဝယ်ယူနိုင်ခဲ့ပါတယ်" ဟု ၎င်းက Khmer Times သတင်းစာသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် CRF တာဝန်ရှိသူများက မိမိတို့၏ ရိုးရာစျေးကွက်များ အပြင် အခြားသော ပို့ကုန်စျေးကွက်အသစ်များကို ရှာဖွေချဲ့ထွင်ရန် ကြိုးပမ်းနေမှုကိုလည်း အလေးပေး ပြောကြားသွားခဲ့သည်။

    ပို့ကုန်တင်ပို့သူများသည် အာဖရိက၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် သီးခြားကျွန်းနိုင်ငံများ၏ စျေးကွက် များသို့ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်လျက် ရှိကြသည်။ ယခုကဲ့သို့ စျေးကွက်ကို အမျိုးမျိုး ခွဲခြားကာ ရှာဖွေ ချဲ့ထွင်ခြင်းက ဥရောပနှင့် တရုတ်နိုင်ငံကဲ့သို့သော ဒေသကြီးများ၏ ပြောင်းလဲနေသည့် သွင်းကုန် ခွဲတမ်း (Import Quotas) ဒဏ်မှ ပြည်တွင်းဆန်စက်ပိုင်ရှင်များကို ကာကွယ်ပေးရာတွင် အထောက် အကူဖြစ်စေခဲ့သည်။

Source : Khmer Times, 8 June 2026 (လယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် အဓိကသွင်းကုန်များ ၏ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့)