ပြည်ပကုန်သွယ်မှုသတင်းများ

    အိန္ဒိယနိုင်ငံမှတင်ပို့သည့် ဘာစမာတီမဟုတ်သောဆန်ဖြူများတွင် မျိုးဗီဇပြုပြင်ထားသည့် (GMO) ဆန်များပါဝင်သည်ဟု ပြောဆိုလျက် တရုတ်နိုင်ငံဘက်မှ တင်သွင်းခွင့်ငြင်းပယ်ခဲ့အပြီး အိန္ဒိယလယ်ယာထွက်ကုန်နှင့် ပြုပြင်ပြီးစားသောက်ကုန်များ တင်ပို့မှု ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး အာဏာ ပိုင်အဖွဲ့ (APEDA) သည် တရုတ်နိုင်ငံသို့ ဆန်တင်ပို့ရာ၌ ဆောင်ရွက်ရမည့် စံပြုလုပ်ငန်းစဉ် (SOP) များကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ရာ ဇွန်လ ၉ ရက်နေ့မှ စတင်သက်ဝင်ခဲ့ပြီဖြစ်သည်။

    အာဖရိကနိုင်ငံများသို့ ဆန်တင်ပို့မှုပမာဏ ကျဆင်းနေချိန်၌ အိန္ဒိယဆန်ကွဲအပေါ် ဝယ်လို အားကောင်းမွန်ပြီး ဆွဲဆောင်မှုရှိသည့် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံဈေးကွက်တွင် ၎င်းတို့၏ အခြေချရပ်တည် မှုကို ကာကွယ်နိုင်ရန် အဆိုပါ စံပြုလုပ်ငန်းစဉ်များကို APEDA က ရေးဆွဲချမှတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

     ဇွန် ၈ ရက်နေ့၌ ထုတ်ပြန်ခဲ့သော အသိပေးနှိုးဆော်စာတွင် APEDA မှ အထွေထွေမန်နေဂျာ Vinita Sudhanshu က တရုတ်နိုင်ငံသို့ ဆန်တင်ပို့ရာတွင် အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်များ ရောဂါကင်းစင် ကျန်းမာသန့်ရှင်းမှုဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်များနှင့် ကိုက်ညီမှု သေချာစေရေး ပို့ကုန်လုပ်ငန်းရှင်များနှင့် အခြားသက်ဆိုင်သူများအတွက် လမ်းညွှန်ချက်အဖြစ် အဆိုပါ လုပ်ငန်းစဉ်များကို ချမှတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း၊ ၎င်းတို့အာဏာပိုင်အဖွဲ့ထံ ပို့ကုန်ဆိုင်ရာမှတ်ပုံတင်မှုနှင့် တင်ပို့ခွင့်ခွဲဝေလျာထားချက် အသိအမှတ်ပြုလက်မှတ် (RCAC) လျှောက်ထားမှု အားလုံးအတွက် ဇွန် ၉ ရက်နေ့မှ စတင် သက်ရောက်မှုရှိမည်ဖြစ်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံသို့ ဆန်တင်ပို့ရန် ရည်ရွယ်သည့် မည်သည့်ဆန်တင်ပို့မှု မဆို အကျုံးဝင်မည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုထားသည်။

    အာဖရိကသို့ ဆန်တင်ပို့ရန် ဈေးကွက်ဝေစု ပြည့်ကျပ်နေချိန်၌ တရုတ်နိုင်ငံသည် အရေးပါ သော ဈေးကွက်တစ်ခုဖြစ်လာပြီး GMO ဆန်ကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ စိုးရိမ်မကင်းဖြစ်ပေါ်မှုကို ဖြေရှင်း နိုင်မည့် အစိုးရ၏ စံပြုလုပ်ငန်းစဉ်များ ထုတ်ပြန်ခြင်းအပေါ် ကြိုဆိုကြောင်း ဆန်တင်ပို့သူ လုပ်ငန်း ရှင်များအသင်း၏ ဥက္ကဋ္ဌ B V Krishna Rao က ပြောဆိုခဲ့သည်။ သို့သော် ဆန်တင်ပို့ရန် စာချုပ်ချုပ် ဆိုထားရှိမှုများနှင့် တင်ပို့မှုဆောင်ရွက်ဆဲလုပ်ငန်းများကို အဆိုပါစနစ်အောက်တွင် ကူးပြောင်းချိန် ကာလ စီမံဆောင်ရွက်မှုအဖြစ်  ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့အထိ ခွင့်ပြုသင့်ကြောင်း၊ ပို့ကုန်လုပ်ငန်းရှင် များအတွက် ပြင်ဆင်ချိန်လုံလောက်စွာ ရရှိစေရန် SOP ကို အကောင်အထည်ဖော်ခြင်းအား ဩဂုတ် ၁ ရက်မှသာ စတင်ရန် အဆိုပြုလိုကြောင်း ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။

    မေလနောက်ဆုံး ရက်သတ္တပတ်၌ ကျင်းပခဲ့သော ဘာစမာတီမဟုတ်သောဆန် လုပ်ငန်း ကဏ္ဍဖွံ့ဖြိုးရေး ရန်ပုံငွေအစည်းအဝေးတွင် ဆန်တင်ပို့သူလုပ်ငန်းရှင်အချို့က အာဖရိကဒေသရှိ ဆီနီဂေါ၊ ဘာကီနာဖာဆို၊ ဘီနင်နှင့် ဆူဒန်တို့ကဲ့သို့သော နိုင်ငံများသည် ဆန်တင်သွင်းမှု လျှော့ချ မည့် အစီအမံများကို လုပ်ဆောင်လာကြသဖြင့် အိန္ဒိယ၏ ဘာစမာတီမဟုတ်သောဆန် တင်ပို့မှု အပေါ် ရိုက်ခတ်မှုရှိသည်ဟု တင်ပြခဲ့ကြသည်။ ၎င်းအစည်းအဝေးတွင် APEDA ၏ ဥက္ကဋ္ဌ Abhishek Dev က ဆန်ပို့ကုန်လုပ်ငန်းရှင်များအနေဖြင့် ဖိလစ်ပိုင်၊ အင်ဒိုနီးရှားနှင့် တရုတ် ဈေးကွက်များသို့ ဖြန့်ကျက်တင်ပို့ရန် လိုအပ်ကြောင်း၊ ၎င်းဈေးကွက်များ၌ အိန္ဒိယဆန်၏ ဝေစု ရရှိထားမှုသည့် အမှန်တကယ် အလားအလာရှိသည်ထက် လျော့နည်းနေဆဲဖြစ်ကြောင်း၊ ၎င်း နိုင်ငံများတွင် ဝယ်လိုအားရှိနေသော ဆန်အမျိုးအစားများကို လယ်သမားများက စိုက်ပျိုးထုတ် လုပ်လာစေရေး ပို့ကုန်လုပ်ငန်းရှင်များက ဆွဲဆောင်စည်းရုံး လုပ်ကိုင်သင့်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့ သည်။

    အိန္ဒိယဆန်များတင်ပို့မှုကို တရုတ်အာဏာပိုင်များက ငြင်းပယ်သည့် ပြဿနာရှိနေသည်ဟု အချို့သော ပို့ကုန်လုပ်ငန်းရှင်များ၏ စောဒကတက်မေးမြန်းမှုအပေါ် APEDA အနေဖြင့် တရုတ် နိုင်ငံ အကောက်ခွန် အထွေထွေအုပ်ချုပ်မှု အာဏာပိုင်အဖွဲ့ (GACC) နှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ပြီး အိန္ဒိယသည် GMO ဆန်များ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ခြင်းမရှိသော နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သည်ကို ရှင်းလင်း ခဲ့ပြီးဖြစ်ကြောင်း Mr. Dev က ဖြေကြားခဲ့သည်။ အိန္ဒိယစိုက်ပျိုးရေးသုတေသနကောင်စီ (ICAR) နှင့် မျိုးဗီဇအင်ဂျင်နီယာဆိုင်ရာအတည်ပြုရေးကော်မတီ (GEAC) တို့သည် အိန္ဒိယပြည်တွင်း၌ မျိုးဗီဇပြုပြင်ထားသည့် GMO ဆန်စပါးမျိုးစေ့များ ရရှိနိုင်ခြင်း မရှိသည့်အပြင် GMO ဆန်စပါးများ ကို စီးပွားဖြစ်စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ရန် ခွင့်ပြုထားခြင်း မရှိကြောင်းကို GACC အာဏာပိုင်အဖွဲ့သို့ အတည်ပြု အသိပေးထားပြီးဖြစ်သည်။

    သို့ရာတွင် ဆန်စပါးလုပ်ငန်းနယ်ပယ် သတင်းအရင်းအမြစ်များကမူ တရုတ်နိုင်ငံအနေဖြင့် ၎င်း၏ ရပ်တည်ချက်သဘောထားကို ပြောင်းလဲခြင်းမရှိသဖြင့် အိန္ဒိယအစိုးရသည် ပို့ကုန်လုပ်ငန်း ရှင်များ အားလုံးက တစ်ပြေးညီလိုက်နာ၍  GMO စစ်ဆေးမှုလုပ်ဆောင်ရန်လိုအပ်သော စံပြုလုပ် ငန်းစဉ် များကို ပြဋ္ဌာန်းခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပြောဆိုကြသည်။

    အဆိုပါ စံပြုလုပ်ငန်းစဉ်များအရ တရုတ်နိုင်ငံသို့ ဆန်တင်ပို့မှုကို စိုက်ပျိုးရေးနှင့် တောင်သူ လယ်သမားများ လူမှုဘဝဖူလုံရေး ဦးစီးဌာနလက်အောက်ရှိ အပင်ကာကွယ်မှု၊ သီးသန့်ခွဲခြားမှုနှင့် သိုလှောင်ထားရှိမှုဆိုင်ရာ ညွှန်ကြားမှုဌာန (DPPQS) တွင် မှတ်ပုံတင်ထားရှိသည့် ဆန်စက်များနှင့် ကြိတ်ခွဲပြုပြင်ရေး အလုပ်ရုံများကသာ လုပ်ကိုင်ခွင့်ရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အိန္ဒိယ ဆန်ပို့ကုန် လုပ်ငန်းရှင်များသည် တရုတ်နိုင်ငံ GACC အာဏာပိုင်အဖွဲ့တွင် မှတ်ပုံတင်ခြင်း သို့မဟုတ် GACC ၌ မှတ်ပုံတင်ထားပြီးဖြစ်သော ဆန်ကြိတ်ခွဲပြုပြင်ရေး လုပ်ငန်းဌာနများထံမှသာ ရယူတင်ပို့ခြင်းကို မဖြစ် မနေ ဆောင်ရွက်ရမည်ဖြစ်သည်။

    ပို့ကုန်လုပ်ငန်းရှင်များ အနေဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံသို့ ဆန်တင်ပို့ရာတွင် DPPQS ဌာနထံမှ အပင် ရောဂါကင်းစင် ကျန်းမာသန့်ရှင်းမှုဆိုင်ရာ အသိအမှတ်ပြုလက်မှတ် (Phytosanitary Certificate) ကို ရယူရမည်ဟု APEDA အာဏာပိုင်အဖွဲ့က စည်းကမ်းချက်ချမှတ်ထားသည်။ သို့ဖြစ်ရာ တရုတ် နိုင်ငံသို့ ဆန်တင်ပို့မှုအကြိမ်တိုင်း၌ APEDA က အသိအမှတ်ပြုထားသော ဓာတ်ခွဲခန်းများ၏ GMO စစ်ဆေး ဆန်းစစ်မှုလုပ်ဆောင်ပြီးမှသာ တင်ပို့ခွင့်ရရှိမည်ဖြစ်သည်။

    ဆန်တင်ပို့မည့်လုပ်ငန်းရှင်သည် GMO ဆန်းစစ်မှုလုပ်ဆောင်ရန်အတွက် နမူနာရယူလျက် နှင့် စမ်းသပ်စစ်ဆေးပေးရန် သီးခြားသတ်မှတ်ထားသည့် ပုံစံဖြင့် APEDA အသိအမှတ်ပြု ဓာတ်ခွဲခန်းသို့ လျှောက်ထားရမည်ဖြစ်သည်။ ဆန်တင်ပို့သူ သို့မဟုတ် ဆန်ကြိတ်ခွဲပြုပြင်သည့် လုပ်ငန်းအနေဖြင့် နမူနာရယူပြီးဖြစ်သော ဆန်ပိုင်ပုံကို အခြားနေရာတစ်ခုသို့ ရွှေ့ပြောင်းခြင်း မပြုရန် APEDA ၏ SOP ၌ ဖော်ပြထားသည်။ နမူနာရယူစစ်ဆေးပြီး သတ်မှတ်ချက်နှင့် ကိုက်ညီ မှုရှိမှသာလျှင် ပို့ကုန်လုပ်ငန်းရှင်သည် စစ်ဆေးချက်လက်မှတ်ကို APEDA ထံသို့ ပေးပို့လျက် RCAC အသိအမှတ်ပြုလက်မှတ် လျှောက်ထားရမည်ဖြစ်သည်။

    အိန္ဒိယနိုင်ငံအနေဖြင့် ၂၀၂၄-၂၅ ဘဏ္ဍာနှစ်၌ တန်ဖိုးအားဖြင့် ဒေါ်လာ ၇၉.၄၃ သန်းရှိသည့် ဘာစမာတီမဟုတ်သောဆန် ၁၈၀၈၀၅ တန်ကို တရုတ်နိုင်ငံသို့ တင်ပို့ခဲ့ရာမှ ၂၀၂၅-၂၆ ခုနှစ်တွင် ဆန်တန်ချိန် ၃၁၅၁၉၃ တန်၊ တန်ဖိုးအားဖြင့် ဒေါ်လာ ၁၀၃.၉၀ သန်းသို့ တိုးမြှင့်တင်ပို့နိုင်ခဲ့သည်။ တရုတ်နိုင်ငံဘက်မှ အကောက်ခွန်မဟုတ်သော အတားအဆီးများဖြင့် ကန့်သတ်ထားမှုအရ ၎င်း ဈေးကွက်သို့ အိန္ဒိယ၏ ဆန်တင်ပို့မှုမှာ ၂၀၁၉-၂၀ ခုနှစ်တွင် ၅၆၇ တန်သာရှိခဲ့ပြီး အဆိုပါ တားဆီး ပိတ်ပင်မှုများကို ဖယ်ရှားပေးခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၀-၂၁ ခုနှစ်၌ ဆန်တန်ချိန် ၃၃၁၅၇၁ တန်အထိ မြင့်တက်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။

Source: The Hindu Business Line, 12 June, 2026(လယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် အဓိကသွင်းကုန်များ၏ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့)

    အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ပြည်ထောင်စုဘတ်ဂျက်တွင် ပဲမျိုးစုံကဏ္ဍ၌ ဖူလုံရေး ရရှိစေ ရန် ၆ နှစ်တာ မစ်ရှင်တစ်ရပ်ကို ကြေညာခဲ့ပြီး၊ အိန္ဒိယအစိုးရ၏ စိုက်ပျိုးရေးသမဝါယမ ဈေးကွက် ရောင်းချရေးအဖွဲ့အစည်း (NAFED) နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားအဆင့် စားသုံးသူ သမဝါယမ အဖွဲ့ချုပ် (NCCF) တို့အား ကြိုတင်စာရင်းသွင်းထားသော တောင်သူများထံမှ ပဲစင်းငုံ၊ မတ်ပဲနှင့် ပဲနီလေးများကို ၄ နှစ်တာကာလအတွင်း ဝယ်ယူရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ စားသုံးသူရေးရာဌာနက ၂၀၂၇ ခုနှစ်တွင် ပဲမျိုးစုံကဏ္ဍ၌ ဖူလုံရေးရရှိရန် ရည်မှန်းချက် သတ်မှတ်ထားသည်။ ဈေးနှုန်း တည်ငြိမ်ပြီး အကျိုးအမြတ်ရရှိစေပါက တောင်သူများသည် စိုက်ပျိုးဧရိယာနှင့် ထုတ်လုပ်မှုကို တိုးချဲ့မည်ဟူသော ယူဆချက်ပေါ်တွင်မူတည်၍ သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အဆိုပါယူဆချက် အောင်မြင်ရန်အတွက် ပုဂ္ဂလိကဈေးကွက် ကောင်းစွာ လည်ပတ်နိုင်ရမည်ဖြစ်ရာ လက်ရှိတွင် အစိုးရ၏ ဝယ်လိုအားဘက်မှ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်သည့် မူဝါဒများကြောင့် တဖြည်းဖြည်း အားနည်း လာနေကြောင်း သုံးသပ်ထားသည်။

     ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်လက စားသုံးသူရေးရာဌာနသည် ပြည်နယ်များနှင့် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ များအားလုံးတွင် ပဲစဉ်းငုံနှင့် ကုလားပဲတို့အပေါ် သိုလှောင်ပမာဏကန့်သတ်ချက်များ ချမှတ်ခဲ့ သည်။ လက်ကားရောင်းချသူများအတွက် ပဲတစ်မျိုးလျှင် တန်ချိန် ၂၀၀ အထိသာ သိုလှောင်ခွင့်ပြု ခဲ့ပြီး လက်လီရောင်းချသူများအတွက် ၅ တန်အထိသာ ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ တင်သွင်းသူများကိုလည်း အကောက်ခွန်ရှင်းလင်းပြီး ၄၅ ရက်အတွင်း သိုလှောင်လက်ကျန်များ ရှင်းလင်းရောင်းချရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ အလားတူ အမိန့်များကို ၂၀၂၁ နှင့် ၂၀၂၃ ခုနှစ်များတွင် မတ်ပဲ၊ ပဲစဉ်းငုံ၊ ပဲတီစိမ်း နှင့် ကုလားပဲတို့အတွက် ထုတ်ပြန်ခဲ့ဖူးသည်။ ထို့ကြောင့် အဆိုပါမူဝါဒသည် အရေးပေါ်အခြေ အနေအတွက် ယာယီဆောင်ရွက်ချက် မဟုတ်ဘဲ ပုံမှန်အသုံးပြုနေသည့် စနစ်တစ်ရပ်ဖြစ်လာပြီး၊ ပုဂ္ဂလိကဈေးကွက်ပါဝင်သူများကလည်း ပဲဈေးကွက်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် သဘောထား လာကြသည်။

    ဈေးနှုန်းသုတေသနအတွက် အဆိုပါမူဝါဒများ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိနေသည်။ အိန္ဒိယ ၏ National Commodity and Derivatives Exchange (NCDEX) တွင် အဆိုပါ ပဲ ၄ မျိုး အတွက် Futures Contract များ စာရင်းသွင်းထားပြီး၊ ယင်းတို့သည် ကုန်သည်များ၊ ကြိတ်ခွဲစက်ပိုင်ရှင် များနှင့် တင်သွင်းသူများအတွက် ဈေးနှုန်းအတက်အကျအခြေအနေ အခက်အခဲကို ပံ့ပိုးမှုရစေပြီး၊ စိုက်ပျိုးချိန် ဆုံးဖြတ်ရာတွင် တောင်သူများအတွက် ဈေးနှုန်းခန့်မှန်းချက်ကို အထောက်အကူပြု စေသည်။

     ဤဆောင်ရွက်ချက်နှစ်ရပ်စလုံးသည် ပုဂ္ဂလိကကဏ္ဍ၏ ပါဝင်မှုအပေါ် မူတည်နေသော်လည်း သိုလှောင်ကုန်များကို ၄၅ ရက်အတွင်း ရှင်းလင်းရောင်းချရမည့် တင်သွင်းသူ တစ်ဦးအနေဖြင့် ထိုကာလထက်ကျော်လွန်သော အနာဂတ်အခြေအနေကို ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း မရှိတော့ပေ။ ထို့အပြင် ထုတ်လုပ်မှုစွမ်းရည်၏ ၂၅% သာ သိုလှောင်ခွင့်ရှိသော ကြိတ်ခွဲစက်များသည်လည်း ပမာဏ ကန့်သတ်ချက်များကြောင့် အနာဂတ်ဈေးကွက်တွင် ပါဝင်မှု လျော့နည်းလာသည်။ ပုဂ္ဂလိကကဏ္ဍ သည် ဈေးကွက်အတွင်းမှ နှုတ်ထွက်ခြင်း၊ ဈေးကွက်ပါဝင်မှု လျော့နည်းခြင်းကဲ့သို့သော ဖြစ်စဉ် များ ဖြစ်ပေါ်လာကြောင်း NCDEX ၏  အချက်အလက်များက ပြသနေကြောင်း သိရသည်။ ထိုသို့ ကန့်သတ်သည့် မူဝါဒနှင့် ပြည်တွင်း ထုတ်လုပ်မှုကို တိုးမြှင့်ရန် ရည်ရွယ်ထားသော ၆ နှစ်တာ မစ်ရှင်သည် ကိုက်ညီမှုရှိမရှိ မေးခွန်းထုတ်စရာ ဖြစ်နေကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

Source : The Hindu Business Line, 13 June, 2026(လယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် အဓိကသွင်းကုန်များ၏ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့)

       အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ ဂျာကာတာက စားအုန်းဆီတင်ပို့မှုကို ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုမပြုလုပ်ခင်  ဝယ်ယူသူများကို အင်ဒိုနီးရှားမှကုန်စည်များအား ဈေးလျော့ပေးခဲ့ပါက မလေးရှားနိုင်ငံ၏ စားအုန်းဆီ တင်ပို့မှုသည် ဇွန်လတွင် ၃ လတာကာလအတွက် ကျဆင်းသွားနိုင်ကြောင်း The Star သတင်းက ဖော်ပြထားသည်။

      အင်ဒိုနီးရှားအစိုးရက ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့မှာ စားအုန်းဆီ၊ ကျောက်မီးသွေးနှင့် သံနှင့်သံမဏိတို့အား ဗဟိုချုပ်ကိုင် တင်ပို့သည့်စနစ် ကျင့်သုံးရန်စတင်ခဲ့ပြီး ထုတ်လုပ်သူများအနေဖြင့် ရောင်းအားများကို နိုင်ငံပိုင် အဖွဲ့အစည်းအသစ်ဖြစ်တဲ့ Danantara Sumberdaya Indonesia (DSI) သို့ စတင်ပေးပို့ရန် မျှော်မှန်းထားကြောင်း ဇွန်လ ၅ ရက်နေ့ အစီရင်ခံစာများတွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။

      ယခုကဲ့သို့ မူဝါဒကူးပြောင်းကာလအတွင်း ကုမ္ပဏီများအနေဖြင့် အစောဆုံး စက်တင်ဘာ လ သို့မဟုတ် နောက်အကျဆုံး ဇန်နဝါရီလတွင် DSI က သတ်မှတ်ပို့ကုန်လုပ်ငန်းများကို လွှဲပြောင်းရယူသည့်တိုင်အောင် ငွေပေးငွေယူကိစ္စရပ်များကို ဆက်လက်ကိုင်တွယ်ခွင့်ပြုလိမ့်မည်ဖြစ်ကြောင်း အဆင့်မြင့်အရာရှိများက ပြောကြားခဲ့သည်။

       မလေးရှားနိုင်ငံ Selangor အခြေစိုက်အကျိုးဆောင်လုပ်ငန်း Pelindung Bestari ၏ ဒါရိုက်တာ Paramalingam Supramaniam ၏ ပြောကြားချက်အရ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ စည်းမျဉ်း အသစ်များသည် မလေးရှားနိုင်ငံ၏ ဝယ်လိုအားကို ပြောင်းလဲသွားလိမ့်မည်ဟု ကနဦးမျှော်လင့်ချက်များရှိသော်လည်း အဓိကတင်သွင်းသူများ၊ အထူးအားဖြင့် ပထမသုံးလပတ်ကာလက လုံလောက်သောပမာဏ ကြိုတင်ဝယ်ယူထားပြီးဖြစ်သည့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ယနေ့အထိ သက်ရောက်မှု မရှိကြောင်း သိရသည်။ ထို့အပြင် အင်ဒိုနီးရှားသည် မူဝါဒအသစ်ကို အပြည့်အဝ အကောင်အထည်ဖော်ပြီးသည့်တိုင်အောင် တင်ပို့မှုအပေါ် ပိုမိုတွန်းအားပေးမှုများ စတင်ပြုလုပ်ပါ က ယင်းလုပ်ဆောင်ချက်သည် မလေးရှားနိုင်ငံနှင့် အားကောင်းသော ယှဉ်ပြိုင်မှုများဖြစ်ပြီး တင်ပို့မှုများအပေါ် ဖိအားများဖြစ်လာစေလိမ့်မည် ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။

    အင်ဒိုနီးရှားက ဝယ်ယူမှုဆိုင်ရာပြောင်းလဲခြင်းသည် မလေးရှားနိုင်ငံ၏ စားအုန်းဆီ အနာဂတ်အပေါ် ဖိအားဖြစ်လာစေနိုင်ပြီး ပို့ကုန်နှေးကွေးခြင်းများကို ဖြစ်စေနိုင်ကြောင်းနှင့် ဘိုင်အိုလောင်စာဆီထုတ်လုပ်မှုတွင် စားအုန်းဆီအသုံးပြုမှုအပေါ် ဆွဲဆောင်မှုကို လျော့နည်းစေ ပြီး စွမ်းအင်ဈေးနှုန်း လျော့နည်းစေကြောင်း The Star သတင်းက ဖော်ပြထားသည်။

    အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ စားအုန်းဆီသည် မလေးရှားနိုင်ငံ၏ ရောင်းနိုင်အားထက် လက်ရှိတွင် ပိုမိုစိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာ ဈေးနှုန်းများရှိနေပြီး ဈေးကွက်ဝေစုကို ရယူနိုင်ရန် နိုင်ငံအား အခွင့်အရေး ဖန်တီးပေးလျက်ရှိကြောင်း အစီအရင်ခံစာပါ ကုန်သည်တစ်ဦး၏ အဆိုအရ သိရသည်။

     မလေးရှားနိုင်ငံ၏ တင်ပို့မှုသည် မေလတွင် ယခင်လနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ၆.၂ ရာခိုင်နှုန်း၊ တန်ချိန်ပေါင်း ၁.၂၂ တန် ကျဆင်းသွားကြောင်း စိုက်ပျိုးရေးအမှုဆောင်များ၊ ကုန်သည်များနှင့် လေ့လာသူများ၏ Bloomberg စစ်တမ်းပါ ခန့်မှန်း ၁၁ အပေါ်အခြေခံသည့် ပျမ်းမျှတွက်ချက်မှု ရလဒ်များအရ သိရသည်။ ပမာဏအားဖြင့် ဖေဖော်ဝါရီလကတည်းက အနိမ့်ဆုံးအဆင့်မှာရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ဧပြီလတွင်လည်း ၁၄ ရာခိုင်နှုန်းထိ ဆက်လက်ကျဆင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

    မလေးရှားနိုင်ငံစားအုန်းဆီဘုတ်အဖွဲ့ (MPOB) က ဇွန်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည့် မေလနောက်ဆုံးပတ် အချက်အလက်များနှင့် ယင်းနေ့၌The Star ၏ အစီရင်ခံချက်များအရ ကမ္ဘာ့ စားအုန်းဆီ ထုတ်လုပ်မှု ဒုတိယအများဆုံးနိုင်ငံဖြစ်သည့် မလေးရှားနိုင်ငံ၏ စားအုန်းဆီ လက်ကျန် ပမာဏ (stockpiles) သည် ပြည်ပတင်ပို့မှု သိသိသာသာကျဆင်းသွားခြင်းကြောင့် ၅ လ အတွင်းတွင် သိသိသာသာမြင့်တက်သွားခဲ့သည်။ ယင်းအမြတ်အစွန်းသည် ၂.၂% ထက် နှစ်ဆ ပိုမိုမြင့်တက် ကြောင်း Bloomberg စစ်တမ်းတွင် ခန့်မှန်းထားရှိသည်။ စက်ရုံများအနေဖြင့်လည်း ယခင်လများ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက မေလတွင် ၅.၂ ရာခိုင်နှုန်း၊ ၂.၄၃ တန် မြင့်တက်ခဲ့ကြောင်း မလေးရှားနိုင်ငံ စားအုန်းဆီဘုတ်အဖွဲ့ (MPOB) က ပြောကြားခဲ့သည်။

    မလေးရှားနိုင်ငံစားအုန်းဆီဘုတ်အဖွဲ့ (MPOB) ၏ အချက်အလက်များအရ မလေးရှား၏ ပို့ကုန်သည် မေလတွင် ၁၄ ရာခိုင်နှုန်းခန့် တစ်နှစ်အတွင်း အနိမ့်ဆုံးပမာဏဖြစ်သည့် တန်ချိန် ၁.၁၁ သန်း ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။

    မေလတွင် မလေးရှားစားအုန်းဆီကြမ်းထုတ်လုပ်မှုသည် ၇ ရာခိုင်နှုန်း တန်ချိန် ၁.၅၂ သန်း ထိ ကျဆင်းသွားကြောင်းနှင့် သွင်းကုန်အနေဖြင့်လည်း ၄၂ ရာခိုင်နှုန်း တန်ချိန် ၄၃,၈၁၆ တန် ကျဆင်းသွားကြောင်း MPOB အချက်အလက်များက ဖော်ပြထားသည်။

   Mumbai အခြေစိုက် Sunvin အုပ်စုမှ သုတေသနခေါင်းဆောင် Anilkumar Bagani က အင်ဒိုနီးရှား စားအုန်းဆီတင်ပို့သူများသည် စားအုန်းဆီတင်ပို့မှုစောင့်ကြည့်သည့် စနစ်သစ် အပြည့် အဝမစတင်ခင်မှာ စားအုန်းဆီများကို တင်ပို့၍ ရနိုင်သလောက် များများတင်ပို့လိုကြကြောင်း ပြောကြားထားသည်။ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံက ပိုမိုသက်သာသောဈေးနှုန်းဖြင့် ပြုပြင်ပြီး ဆီအုန်း ထုတ်ကုန်များကို ရောင်းချခဲ့ခြင်းကြောင့် မလေးရှားနိုင်ငံနှင့် ပြင်းထန်သော ယှဉ်ပြိုင်မှုများကို ရင်ဆိုင်နေခဲ့ရကြောင်း ၎င်းက ထပ်မံပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော်ငြားလည်း အချို့သော နယ်ပယ် အရင်းအမြစ်များအနေဖြင့် မလေးရှားပို့ကုန်များအတွက် ကောင်းမွန်သောအလားအလာများ ကျန်ရှိ နေပါသေးသည်။

    စင်ကာပူနိုင်ငံ Fastmarkets Palm Oil Analytics မှ ကျွမ်းကျင်လေ့လာသူ Sathia Varqa က ဇွန်လတွင် ပို့ကုန်များအနေဖြင့် မေလက သက်သာသော ဈေးနှုန်းများရခဲ့ခြင်းကြောင့် ပြန်လည် ဝယ်ယူလာနိုင်ကြောင်းနှင့် ယခင် ဝယ်ယူမှုကျဆင်းခဲ့ ၂ လ ပြီးနောက်တွင် အဓိကတင်သွင်းသူများကို ပြန်လည်ဖြည့်တင်းသိုလှောင်ရန် တွန်းအားပေးနိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ အင်ဒိုနီးရှား၏ ပို့ကုန်မူဝါဒအပြောင်းအလဲ မရေမရာဖြစ်နေခြင်းသည် မလေးရှားနိုင်ငံမှ ပိုမိုဝယ်ယူမှုကို ဖြစ်လာ စေနိုင်မည်ဖြစ်ကြောင်း သိရှိရပါသည်။

Source: Ofimagazine, 15 June, 2026 (လယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် အဓိကသွင်းကုန်များ၏ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့)

          အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အစိုးရသည် ဇွန်လ ၁၆ ရက်နေ့မှ စတင်၍ နှစ်ပတ်တာကာလအတွက် ဒီဇယ်နှင့် လောင်စာဆီများ တင်ပိုမှုအပေါ်အမြတ်ခွန်နှုန်းထားများကို တိုးမြှင့်လိုက်ကြောင်း သိရပြီး ဓာတ်ဆီတင်ပို့မှုအတွက်များမှာ လက်ရှိအခွန်နှုန်းထားအတိုင်း ဆက်လက်ထားရှိသည်ဖြစ် ကြောင်း သိရပါသည်။

          ယခုလို ပြောင်းလဲမှုအရ ဒီဇယ်တင်ပို့မှုအပေါ်အထူး အပိုဆောင်းကောက်ခံသည့်အခွန် (SAED)ကို တစ်လီတာလျှင် ၁၃.၅ ရူပီးမှ ၁၄ ရူပီးသို့လည်းကောင်း၊ လောင်စာဆီတစ်လီတာလျှင် ၉.၅ ရူပီးမှ ၁၂.၅ ရူပီးသို့လည်းကောင်း အသီးသီးတိုးမြှင့်လိုက်ပြီး ဓာတ်ဆီတင်ပို့မှုအပေါ်ကောက်ခံသည့် အခွန်နှုန်းထားမှာ တစ်လီတာလျှင် ၁.၅ ရူပီးနှုန်းဖြင့် ပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲ ဆက်လက်တည်ရှိ သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း သိရှိရပါသည်။

        ထို့အပြင် ပြည်တွင်းအသုံးပြုခြင်းအတွက် ဖြန့်ဖြူးသည့် ဓာတ်ဆီနှင့် ဒီဇယ်များအပေါ် ကောက်ခံသည့် အခွန်နှုန်းထားများမှာလည်း ယခင်အတိုင်းသာဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုဖော်ပြထားပြီး အမြတ်ခွန်နှုန်းထားများ ကောက်ခံရသည့် ရည်ရွယ်ချက်မှာ အနောက်အာရှဒေသအတွင်း ဖြစ်ပွားနေသည့် ပဋိပက္ခများကြောင့် ကမ္ဘာ့ရေနံစိမ်းဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာမှုအပေါ် အခြေခံကာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အစိုးရမှ ယခုလို လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သိရှိရပြီး ပို့ကုန်တင်ပို့သူများအနေဖြင့် နိုင်ငံတကာဈေးနှုန်း ကွာဟချက်အပေါ် အခွင့်အရေးယူခြင်းမျိုး မဖြစ်ပေါ်စေရန်နှင့် ပြည်တွင်း၌ လောင်စာဆီများ လုံလောက်စွာ ရရှိစေရန်အတွက် မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့မှ စတင်ကာ ထိုအမြတ်ခွန်နှုန်းထားများကို စတင် ကောက်ခံခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သိရှိရပြီး နိုင်ငံ၏ လောင်စာဆီ ဖူလုံမှုကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် အဆိုပါအခွန်နှုန်းထားများကို နှစ်ပတ်တစ်ကြိမ် ပုံမှန်သုံးသပ် ပြင်ဆင်လျက်ရှိကြောင်း‌ သိရှိရပါသည်။

Source: Zee News

DOCA(ရန်ကုန်)    

          မလေးရှားနိုင်ငံသည် ရေရှည်စားနပ်ရိက္ခာဖူလုံမှုကို မြှင့်တင်ရန်နှင့် ကုန်ပစ္စည်းတင်သွင်းသည့် ရင်းမြစ်များကို ပုံစံမျိုးစုံခွဲဝေရန် ကြိုးပမ်းမှုများ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် ဥဇဘက်ကစ္စတန်အပြင် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော အာရှအလယ်ပိုင်းဒေသနှင့်ပါ စားသောက်ကုန် ကုန်သွယ်မှုနှင့် စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများကို တိုးမြှင့်ခိုင်မာစေရန် လုပ်ဆောင်လျက်ရှိကြောင်း သိရပါသည်။

        မလေးရှားနိုင်ငံ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် စားနပ်ရိက္ခာဖူလုံရေးဝန်ကြီး Datuk Seri Mohamad Sabu က ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံ စိုက်ပျိုးရေးဝန်ကြီး Ibrokhim Abdurakhmonov ၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ ဇွန်လ ၁၁ ရက်မှ ၁၇ ရက်အထိ သွားရောက်ခဲ့သည့် ၆ ရက်ကြာ တရားဝင်ခရီးစဉ်အတွင်း ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည့် အဓိကကဏ္ဍများထဲတွင် အဆိုပါကိစ္စရပ်လည်းပါဝင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပါသည်။

         ၎င်းက နှစ်နိုင်ငံမှ ကုမ္ပဏီများအကြား စီးပွားရေးလုပ်ငန်းအချင်းချင်း (Business-to-Business) ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ စတင်နေပြီဖြစ်ပြီး၊ အထူးသဖြင့် ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံမှ ချယ်ရီသီးများနှင့် အခြောက်ခံစားသောက်ကုန်ပစ္စည်းများ တင်သွင်းခြင်းလုပ်ငန်းများ ပါဝင်နေ ကြောင်း သိရပါသည်။ 

          စားသောက်ကုန်ကုန်သွယ်မှုအပြင် စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ သုတေသနလုပ်ငန်းများ၊ ရေလုပ်ငန်း (ငါး၊ ပုစွန်မွေးမြူရေး) နှင့် စားသောက်ကုန်နည်းပညာကဏ္ဍများတွင်ပါ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် နှစ်နိုင်ငံလုံးက လေ့လာရှာဖွေလျက်ရှိကြောင်း Mohamad က ပြောကြားခဲ့ပါသည်။

         အဆိုပါခရီးစဉ်အတွင်း ၎င်းသည် ဥဇဘက်ကစ္စတန်သမ္မတ Shavkat Mirziyoyev ကိုယ်တိုင် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည့် တရှ်ကန့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဖိုရမ် (Tashkent International Investment Forum - TIIF) ၂၀၂၆ ၏ ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားသို့ တက်ရောက်ခဲ့ကြောင်း သိရပါသည်။ ပြည်တွင်း ဆန်စပါးထုတ်လုပ်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ မလေးရှားနိုင်ငံသည် လက်ရှိတွင် ၅၅ ရာခိုင်နှုန်း ခန့်သာရှိသေးသည့် ဆန်စပါးကိုယ်တိုင်ဖူလုံမှုအဆင့်ကို မြှင့်တင်ရန် စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ဆက်လက်ရင်ဆိုင်နေရဆဲဖြစ်ကြောင်း Mohamad က ပြောကြားခဲ့ပါသည်။

          အစိုးရအနေဖြင့် ဆာဘား (Sabah)၊ ဆာရာဝက် (Sarawak)၊ ပါဟန်း (Pahang) နှင့် အခြားပြည်နယ်အချို့တွင် စိုက်ပျိုးမြေအသစ်များ ဖော်ထုတ်ခြင်းဖြင့် ပြည်တွင်းဆန်စပါး ထုတ်လုပ်မှုကို တိုးမြှင့်နိုင်ရန် လုပ်ဆောင်လျက်ရှိကြောင်း ၎င်းက ပြောကြားခဲ့ပါသည်။ အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ၏ နောက်ဆုံးဖြစ်ပေါ်တိုးတက်မှုများနှင့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) မှတစ်ဆင့် သင်္ဘောလိုင်းလမ်းကြောင်းများ ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်နိုင်ခြေနှင့် ပတ်သက်၍ မေးမြန်းရာတွင် Mohamad က ထိုဒေသတွင်း တင်းမာမှုများကိုလျှော့ချရန် ကြိုးပမ်းမှုများကို မလေးရှားနိုင်ငံအနေဖြင့် ကြိုဆိုကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပါသည်။

          အယ်လ်နီညို (El Niño) ဖြစ်စဉ်အပေါ် စိုးရိမ်ပူပန်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ အစိုးရအနေဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးထုတ်လုပ်မှုတွင် အနှောင့်အယှက်များ ကြုံတွေ့ရပါက စားနပ်ရိက္ခာထောက်ပံ့မှု လုံလောက်စွာရှိစေရန်အတွက် လယ်သမားများကို လမ်းညွှန်မှုပေးခြင်းနှင့် အခြားနိုင်ငံများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ခိုင်မာစေခြင်း အပါအဝင် ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများကို လုပ်ဆောင်နေကြောင်း Mohamad က ပြောကြားခဲ့ပါသည်။

           လောလောဆယ်တွင် မလေးရှားနိုင်ငံ၏ စားနပ်ရိက္ခာထောက်ပံ့မှုမှာ လုံလောက်မှုရှိနေဆဲဖြစ်ပြီး အမျိုးသားစားနပ်ရိက္ခာဖူလုံမှုကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန်အတွက် အစိုးရအနေဖြင့် လိုအပ်သော အစီအမံများကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ၎င်းက ထည့်သွင်း ပြောကြားခဲ့ပါသည်။ ပဉ္စမအကြိမ်မြောက် TIIF ဖိုရမ်ကို "ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်ရည်ရှိမှု- နယ်ပယ်သစ်များ၊ မိတ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းသစ်များ" ဟူသော ဆောင်ပုဒ်ဖြင့် ဇွန်လ ၁၆ ရက်မှ ၁၈ ရက်အထိ ကျင်းပပြုလုပ်လျက်ရှိကြောင်း သိရပါသည်။

       အဆိုပါဖိုရမ်တွင် ပြည်တွင်းထုတ်လုပ်သူ ၁၀၀ ကျော် ပါဝင်သည့် အကြီးစားစက်မှု ကုန်စည်ပြပွဲတစ်ခုအပြင်၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းအချင်းချင်း (B2B) နှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းနှင့် အစိုးရအကြား (B2G) တွေ့ဆုံဆွေးနွေးပွဲများ ထည့်သွင်းကျင်းပလျက်ရှိကြောင်း သိရပါသည်။

Source: New Strait Times                                                          

DOCA (ရန်ကုန်)