ပြည်ပကုန်သွယ်မှုသတင်းများ

    ၂၀၂၆ ခုနှစ်၏ မိုးခေါင်ရေရှားမှုအခြေအနေသည် ယခင်နှစ်များထက် ပိုမိုပြင်းထန်လာနိုင် ကြောင်း ခန့်မှန်းထားကြသည်။ ထိုင်းမိုးလေဝသဌာန၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေလမှ ဇူလိုင်လအတွင်း အယ်လ်နီညိုအခြေအနေသို့ ကူးပြောင်းရန် ၆၁% သေချာနေပြီး ယင်းအခြေ အနေသည် နှစ်ကုန်ပိုင်းအထိ ဆက်လက်တည်ရှိနေမည်ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။

     စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာစီးပွားရေးရုံး (OAE) ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ၂၀၂၅/၂၆ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ ၏ စုစုပေါင်း စပါးအထွက်နှုန်းမှာ တန်ချိန် ၃၅.၄၄ သန်း ရှိမည်ဖြစ်ပြီး ယင်းပမာဏတွင် ၀.၃၂ ရာခိုင်နှုန်း လျော့ကျသွားသည့် မိုးစပါး တန်ချိန် ၂၆.၉၉ သန်းနှင့် ၁.၆၃ ရာခိုင်နှုန်း လျော့ကျသွား သည့် နွေစပါး တန်ချိန် ၈.၄၅ သန်းတို့ ပါဝင်မည် ဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ အထွက်နှုန်း လျော့ကျ ရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းရင်းများမှာ မိုးခေါင်ရေရှားမှု အပါအဝင် ရာသီဥတုအခြေအနေများနှင့် အချို့ဒေသများရှိ ရေရရှိမှုကန့်သတ်ချက်များကြောင့် စိုက်ပျိုးမြေဧရိယာအချို့ လျော့နည်းသွား ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း နွေစပါး၏ ပျမ်းမျှ အထွက်နှုန်းမှာမူ တစ်ရိုင်လျှင် ၆၅၄ ကီလိုဂရမ်အထိ တိုးတက်လာခဲ့သည်။

    တစ်ဖက်တွင်လည်း အိန္ဒိယနိုင်ငံက ဆန်ဖြူတင်ပို့မှုကို ပြန်လည်စတင်လိုက်ပြီးနောက် ကမ္ဘာ့ဆန်ထုတ်လုပ်မှုသည် ဝယ်လိုအားထက် ပိုမိုများပြားနေခြင်းကြောင့် ဆန်ဈေးနှုန်းများ ပြန် လည်ကျဆင်းသွားနိုင်ကြောင်း OAE က မျှော်လင့်ထားသည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဖိလစ်ပိုင်နှင့် အင်ဒိုနီးရှားကဲ့သို့သော အဓိကဆန်တင်သွင်းသည့် နိုင်ငံများတွင်လည်း လုံလောက်သော ဆန် ရိက္ခာအရန်သင့်ရှိနေသဖြင့် ဝယ်ယူမှုများကို လျှော့ချထားကြသည်။

    ထိုင်းဆန်တင်ပို့သူများအသင်း (TREA) ၏ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဥက္ကဋ္ဌ Chukiat Opaswong က လက်ရှိတွင် ထိုင်းနိုင်ငံအပါအဝင် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအများအပြားတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသော "စူပါအယ်လ်နီ ညို" (Super El Niño) အခြေအနေကို ဆန်တင်ပို့သူများက စောင့်ကြည့်နေကြကြောင်း ပြောကြား ခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်ကြောင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွင်း ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဆန်တင်ပို့မှုပမာဏကို လျာထား ချက်ဖြစ်သော တန်ချိန် ၇ သန်း ပြည့်မီစေရန် အခွင့်အလမ်းကောင်းများ ဖြစ်ပေါ်စေပါသည်။ ယခု နှစ် ပထမ ၄ လပတ်အတွင်း ဆန်တင်ပို့မှုမှာ တန်ချိန် ၂.၂ သန်းသာ ရှိခဲ့သဖြင့် လျာထားချက် အောက် လျော့နည်းနေခဲ့ရာမှ ယခုကဲ့သို့ အခြေအနေကောင်းများ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။

    အင်အားပြင်း El Niño ရာသီဥတုဖြစ်စဉ်ကြောင့် မလေးရှားသည် ၎င်း၏ ဆန် အရန်သင့် သိုလှောင်မှုကာလကို ၃ လစာမှ ၉ လစာအထိ တိုးမြှင့်လိုက်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် မလေးရှား အနေဖြင့် ဆန်ကို ပိုမိုအင်တိုက်အားတိုက် ဝယ်ယူရန် လိုအပ်လာမည်ဖြစ်သည်။ ဖိလစ်ပိုင်သည် အစောင့်ကြည့်သင့်ဆုံး ဈေးကွက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယခုနှစ်တွင် ဖိလစ်ပိုင်သည် ဆန်တန်ချိန် ၆.၅ သန်းအထိ တင်သွင်းလာနိုင်ဖွယ်ရှိပြီး ယင်းပမာဏမှာ ပြီးခဲ့သည့်နှစ်က တင်သွင်းခဲ့သည့် တန်ချိန် ၃ သန်းကျော်ထက် နှစ်ဆနီးပါး ပိုမိုများပြားနေပါသည်။

   အိန္ဒိယသည် ဆန်ဈေးကွက် ပြန်လည်ဦးမော့လာရေးအတွက် အဓိကစောင့်ကြည့်ရမည့် နိုင်ငံဖြစ်ပါသည်။ အိန္ဒိယတွင် ဆန်အမြောက်အမြား သိုလှောင်ထားရှိပြီး ယင်းက ကမ္ဘာ့ဆန် ဈေးနှုန်းများ အလွန်အမင်း မြင့်တက်မသွားစေရန် ထိန်းကျောင်းပေးထားပါသည်။ သို့သော်လည်း အိန္ဒိယအနေဖြင့် ပြင်းထန်သော El Niño အခြေအနေနှင့် ရင်ဆိုင်ရပါက လူဦးရေ ၁.၅ ဘီလီယံမှ ၁.၆ ဘီလီယံအတွက် စားနပ်ရိက္ခာဖူလုံမှုကို စိုးရိမ်ရသဖြင့် အစိုးရက ပြည်ပသို့ ဆန်တင်ပို့မှုကို လျှော့ချခြင်း သို့မဟုတ် ကန့်သတ်ခြင်းများ ပြုလုပ်လာနိုင်ပါသည်။ ထိုသို့ဖြစ်လာပါက ထိုင်းနိုင်ငံ အတွက် အစားထိုးအမှာစာများ ပိုမိုရရှိလာမည့် လမ်းစပင် ဖြစ်ပါသည်။

    လက်ရှိတွင် ဗီယက်နမ်ဆန် (၅% ဆန်ကွဲ) သည် တစ်တန်လျှင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၀၀ ခန့်၊ ထိုင်းဆန်မှာ ၄၀၈ ဒေါ်လာခန့်အထိ ဈေးမြင့်တက်လာနေပြီး ၎င်းမှာ ဈေးကွက်အတွင်း ဝယ်လို အား ပြန်တက်လာသည့် အလားအလာကောင်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ၎င်းက သုံးသပ်ပြထားပါသည်။ ဤကဲ့သို့ ဝယ်လိုအား မြင့်တက်လာခြင်းကြောင့် ကမ္ဘာ့ဆန်ဈေးနှုန်းများ စတင် မြင့်တက်လာခဲ့ သည်။ ဗီယက်နမ် ၅ မှတ်ဆန် ဈေးနှုန်းမှာ တစ်တန်လျှင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၀၀ အထိ မြင့်တက် လာပြီး ယခင်က တစ်တန်လျှင် ၃၅၀ မှ ၃၇၀ ဒေါ်လာဝန်းကျင်သာရှိခဲ့သော ထိုင်း ၅ မှတ်ဆန်မှာ လည်း ယခုအခါ ၄၀၈ ဒေါ်လာဝန်းကျင်အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ ဆန်ဈေးကွက်အတွင်း ဝယ်ယူသူများဘက်မှ ရောင်းချသူများဘက်သို့ တိမ်းညွန့်လာသည့် ကောင်းမွန်သော အချက်ပြမှု တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်” ဟု Chukiat  က ပြောကြားခဲ့သည်။

Source: The Nation, May 13, 2026(လယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် အဓိကသွင်းကုန်များ၏ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့)

    ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံအနေဖြင့် ဒေသတွင်း ငါးမွေးမြူရေးလုပ်ငန်းများအတွက် ဈေးကွက် ဝင် ရောက်ခွင့်ကို အားပေးထောက်ပံ့ရန်နှင့် စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍ ခေတ်မီတိုးတက်ရေးကို မြှင့်တင်နိုင်ရန် ဂျပန်နိုင်ငံနှင့် စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ ကုန်သွယ်မှုကို တိုးချဲ့လျက်ရှိကြောင်း ဖိလစ်ပိုင်စိုက်ပျိုးရေးဌာန ၏ ပြောကြားချက်အရ သိရှိပါသည်။

    စိုက်ပျိုးရေးအတွင်းဝန် Francisco Tiu Laurel Jr. က ဌာနအနေဖြင့် နှစ်နိုင်ငံအကြား စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ခိုင်မြဲစေရန်ရည်ရွယ်ပြီး ဖိလစ်ပိုင်-ဂျပန် စိုက်ပျိုးရေး ဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးဆိုင်ရာ စာချွန်လွှာအပေါ် ပြင်ဆင်ချက်များကို စောင့်ဆိုင်းလျက်ရှိ သည်ဟု ပြောကြားခဲ့ပါသည်။ ဖိလစ်ပိုင် အစိုးရအနေဖြင့် နိုင်ငံ၏ စားနပ်ရိက္ခာဖူလုံရေး၊ အလုပ် အကိုင်ဖန်တီးရေးနှင့် ပို့ကုန်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတွင် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းကဏ္ဍ၏ အရေးပါမှုကြောင့် အဆို ပါ စာချွန်လွှာတွင် ငါးမွေးမြူရေးလုပ်ငန်းကို ထည့်သွင်းရန် အထူးစိတ်အားထက်သန်လျက် ရှိပါ ကြောင်း ၎င်းက ဆက်လက်ပြောကြားခဲ့ပါသည်။

    သဘောတူညီချက်အပေါ် ပြင်ဆင်ချက်များတွင် နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင် ရွက်မှုများလည်း ပါဝင်မည်ဖြစ်ပြီး ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံအနေဖြင့် စနစ်ကျပြီး ခေတ်မီသောစိုက်ပျိုးရေး၊ ဒစ်ဂျစ်တယ်စနစ်များနှင့် တိကျမှန်ကန်သော စိုက်ပျိုးရေးနည်းပညာများ၌ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ကျွမ်းကျင်မှုကို အသုံးချရန် ရည်ရွယ်လျက်ရှိပါသည်။

    စိုက်ပျိုးရေးဌာန၏ ပြောကြားချက်အရ ဤကဲ့သို့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုသည် နိုင်ငံ၏ ထုတ်လုပ်မှု စွမ်းအားကို တိုးတက်ကောင်းမွန်လာစေရန်နှင့် အစားအသောက်စနစ်များကို ခေတ်မီ တိုးတက်စေရန် ဆောင်ရွက်နေသော ကြိုးပမ်းမှုများကို အထောက်အကူပြုမည်ဖြစ်ကြောင်း သိရှိ ရပါသည်။

    ထို့အပြင် ပြင်ဆင်ထားသည့်သဘောတူညီချက်အရ  စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ငါးမွေးမြုးရေးလုပ်ငန်း ဆိုင်ရာ ပူးတွဲကော်မတီကို ဖွဲ့စည်းသွားမည်ဖြစ်ပြီး ယင်းကော်မတီသည် နှစ်နိုင်ငံအကြား ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်မှု စနစ်တကျတည်ထောင်ကာ ရေရှည်အစီအမံများကို ဆက်လက်တည်တံ့စေရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။

    ဌာနအနေဖြင့် မေလ ၂၆ ရက်နေ့မှ မေလ ၂၉ ရက်နေ့ထိ ဂျပန်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်မည့် သမ္မတ Ferdinand Marcos Jr. ၏ နိုင်ငံတော်အဆင့်ခရီးစဉ်အတွင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး ဆိုင်ရာ စာချွန်လွှာကို အပြီးသတ်လက်မှတ်ရေးထိုးရန် မျှော်လင့်ထားကြောင်း၊ ၎င်းခရီးစဉ်အတွင်း ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသည်  ဂျပန်-ဖိလစ်ပိုင် စီးပွားရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု သဘောတူညီချက်(JPEPA) အရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် လတ်ဆတ်သော ငှက်ပျောသီးများအပေါ် အခွန်နှုန်းထား ပိုမိုလျော့ချရေး တောင်းဆိုချက်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဆောင်ရွက်နေသော နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ အကဲဖြတ်ဆန်းစစ်မှု များကို ဆက်လက်တိုးတက်မှုရှိစေရန် ကြိုးပမ်းသွားမည်ဖြစ်ကြောင်း သိရှိရပါသည်။

    JPEPA အရ ဂျပန်နိုင်ငံသည် ပြီးခဲ့သည့် အောက်တိုဘာလနှင့် မတ်လကြား ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံမှ ငှက်ပျောသီးအပေါ် အခွန် ၈ ရာခိုင်နှုန်း ကောက်ခံခဲ့ပြီး ဧပြီလမှ စက်တင်ဘာလအထိ အခွန် ၁၈ ရာခိုင်နှုန်း တိုးမြှင့်ကောက်ခံမည်ဖြစ်သည်။ ဖိလစ်ပိုင်ဌက်ပျောသီးများသည် ဂျပန်ဈေးကွက်တွင် သိသာသော ဈေးကွက်ဝေစုကို ထိန်းချုပ်ထားဆဲဖြစ်ပြီး အခွန်နှုန်းထားနည်းသောနိုင်ငံများသည် ၎င်းတို့၏ ပို့ကုန်များကို တဖြည်းဖြည်း နေရာယူလာကြသဖြင့် ၎င်း၏လွမ်းမိုးမှုကို ကျဆင်းမှေးမှိန် လာစေနိုင်ပါသည်။

    စိုက်ပျိုးရေးဌာန၏ ပြောကြားချက်အရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဖိလစ်ပိုင်ရှောက်ချိုသီး (pomelos) နှင့် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၌ ဂျပန်စပျစ်သီးများအတွက် ဈေးကွက်သစ်ဝင်ရောက်မှုအခွင့်အလမ်း  တိုးတက် လာရန် စောင့်မျှော်နေကြောင်း သိရှိရပါသည်။

     မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံဆိုင်ရာ ဂျပန်သံအမတ် Kazuya Endo နှင့် အဆင့်မြင့် ဆွေးနွေးပွဲ ပြုလုပ်ပြီးနောက် နှစ်ဦးနှစ်ဖက်စလုံးမှ ဇီဝဓာတ်မြေဩဇာနှင့် စိုက်ပျိုးရေး နည်းပညာ များ အပါအဝင် ဓာတ်မြေဩဇာထုတ်လုပ်ရာတွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နိုင်ရေးကို ဆွေးနွေးခဲ့ ကြောင်း စိုက်ပျိုးရေးဌာန၏ ပြောကြားချက်အရ သိရှိရပါသည်။

    Francisco Tiu Laurel Jr. က ဂျပန်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်မည့် နိုင်ငံတော်အဆင့်ခရီးစဉ် သည် စားနပ်ရိက္ခာဖူလုံမှု၊ ရေရှည်တည်တံ့ခိုင်မြဲမှုနှင့် ဆန်းသစ်ပြောင်းလဲမှု ကဏ္ဍများတွင် နှစ်နိုင်ငံ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ခိုင်မြဲမှုနှင့် ဆက်လက်တည်ရှိမှုကို အတည်ပြုမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ မိမိတို့၏ ဦးစားပေးလုပ်ငန်းများကို ကိုက်ညီအောင် ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်နှင့် ဖိလစ်ပိုင် လယ်သမားများနှင့် ငါးဖမ်းလုပ်သားများကို တိုက်ရိုက်အကျိုးရှိစေမည့် အစီအစဉ်များကို အရှိန်မြှင့်တင်နိုင်ရန် အခွင့် အလမ်းတစ်ရပ်ကိုလည်း ပေးစွမ်းမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပါသည်။

Source: Manila Bulletin, 7 May 2026(လယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် အဓိကသွင်းကုန်များ၏ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့)

     အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ သဘာဝရော်ဘာဈေးကွက်သည် ရောင်းလိုအားနည်းပါးသည့် အခြေအနေ တွင် တစ်ကီလိုဂရမ်လျှင် ၂၅၃ ရူပီးနှုန်းဖြင့် စံချိန်အသစ်သို့ရောက်ရှိလျက် အရောင်းအဝယ် ပြန်လည်သွက်လက်လာပြီး Kottayam ဒေသအတွင်း အချို့နေရာများတွင် တစ်ကီလိုဂရမ်လျှင် ရူပီး ၂၆၀ နှုန်းခန့် အထိ ရောက်ရှိလာကြောင်း The Hindu Business Line သတင်းဌာနက ဖော်ပြ ပါသည်။

     အိန္ဒိယရော်ဘာကုန်သည်များအသင်းချုပ်၏ ဥက္ကဋ္ဌ George Valy က အနောက်အာရှဒေသ ၌ စစ်ပွဲဖြစ်ပွားနေမှုနှင့်အတူ ရော်ဘာခြံလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်သည့် နယ်မြေဒေသများတွင် မိုး ရွာသွန်းမှုနည်းပါးလျက် အပူချိန်မြင့်တက်မှုကြောင့် ထုတ်လုပ်မှုကျဆင်းခြင်းက ရော်ဘာဈေးနှုန်း များကို သိသာစွာမြင့်တက်လာစေကြောင်း၊ သို့သော် လွန်ခဲ့သော ရက်အနည်းငယ်အတွင်း ရော်ဘာ စိုက်ပျိုးရာဒေသများတွင် နွေရာသီကာလ ရုတ်တရက် မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း က ထုတ်လုပ်မှုကို တိုးတက်လာစေမည်ဟု မျှော်လင့်ရပြီး အနောက်အာရှဒေသ နိုင်ငံရေးတင်းမာ မှုများသည်လည်း ရှေ့လာမည့်ရက်များ၌ သက်သာဖွယ်ရှိသည့် အရိပ်လက္ခဏာများအရ ဈေးနှုန်း မြင့်တက်မှုမှာ လျော့ပါးလာနိုင်ကြောင်း၊ ရော်ဘာဈေးနှုန်းများ အမြင့်တန်းသို့ ရောက်ရှိနေမှုသည် ယခင်ကာလများ၌ အစေးခြစ်ခြင်း ပြုလုပ်မှုမရှိသော နယ်မြေဧရိယာများတွင် အစေးခြစ်လုပ်ကိုင် လာရန် တွန်းအားပေးလျက်ရှိကြောင်း၊ သို့ဖြစ်၍ ဈေးကွက်အတွင်းသို့ ရော်ဘာကုန်ကြမ်းများ ဝင်ရောက်မှုမှာ တိုးပွားလာနိုင်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။

     အိန္ဒိယပြည်တွင်းဈေးကွက်၌ ရော်ဘာဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်မှုသည် တစ်ကီလိုဂရမ်လျှင် ၂၈၈ ရူပီးနှုန်းခန့်အထိ မြင့်တက်လာသော ကမ္ဘာ့ရော်ဘာဈေးနှုန်း မြင့်တက်မှုလမ်းကြောင်းနှင့် ရှေ့ နောက် ညီညွတ်လျက်ရှိသည်ဟု ကုန်သည်များက ပြောဆိုကြသည်။

     ထောက်ပံ့ပေးသွင်းမှု ပြတ်လပ်ခြင်းနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းသုံးဝယ်လိုအား ခိုင်မာတည်တံ့ခြင်း တို့ကြောင့် ရော်ဘာဈေးနှုန်းများသည် ကျိုးကြောင်းညီညတ်စွာ မြင့်တက်လျက်ရှိသည်။ ရော်ဘာ အဓိက စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ရာဒေသများ၌ အစေးခြစ်လုပ်ငန်းများ ရပ်ဆိုင်းနေခြင်းသည် ရောင်းလို အားကို လျော့ကျစေလျက်ရှိသည်။ စက်မောင်းဆီဈေးနှုန်းများ ကြီးမြင့်မှုနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသတွင် ရော်ဘာထုတ်လုပ်မှု ပြတ်လပ်ခြင်းသည် နိုင်ငံတကာ ရော်ဘာဈေးနှုန်းများကို မြင့်တက် စေသည့်အပြင် အိန္ဒိယပြည်တွင်း ဈေးနှုန်းများအပေါ်ကိုလည်း သက်ရောက်လျက်ရှိသည်။

     ဈေးနှုန်းများ ထပ်မံမြင့်တက်လာနိုင်မည့် အခြေအနေကို မျှော်မှန်းလျက် ရော်ဘာစိုက် တောင်သူများသည် ၎င်းတို့လက်ဝယ်၌ ကုန်များကို သိုလှောင်ထိန်းသိမ်းထားကြသည်ဟု သတင်း ပေးပို့မှုများရှိကြောင်း၊ သို့သော် ကုန်ကြမ်းများ၏ အရည်အသွေးကို ထိခိုက်နိုင်ခြေရှိမှုအရ ၎င်းတို့ အနေဖြင့် အချိန်ကြာမြင့်စွာ သိုလှောင်နိုင်လိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း၊ ဖေဖော်ဝါရီ-မတ်-ဧပြီ ကာလ များအတွင်း အပူချိန်မြင့်မားမှုကြောင့် ရော်ဘာအစေးခြစ်လုပ်ငန်းကို ကြီးမားစွာထိခိုက်မှုရှိပြီး ထုတ်လုပ်မှု ဆိုင်းငံ့ထားရခြင်း တစ်ကြိမ်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြောင်း George Valy က ပြောဆိုခဲ့သည်။

     ရော်ဘာအဓိကစိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ရာ Kerala ပြည်နယ်၌ United Democratic Front ပါတီ က ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီးနောက် သဘာဝရော်ဘာဈေးနှုန်းကို တစ်ကီလိုဂရမ်လျှင် ရူပီး ၂၅၀ နှုန်း သတ်မှတ်ပေးမည်ဟူသော ရွေးကောက်ပွဲဝင် ကြေညာစာတမ်းကို အကောင်အထည် ဖော်လျက် ကြမ်းခင်းဈေးနှုန်း ထုတ်ပြန်ပေးရန် ရော်ဘာစိုက် တောင်သူများ အသိုင်းအဝန်းက မျှော်လင့်လျက်ရှိသည်။ ၎င်းတို့အနေဖြင့် လက်ရှိကာလ၌ မိုးရွာသွန်းမှုနှင့် မေလ လလယ်ပိုင်းတွင် အနောက်တောင်မုတ်သုံလေ ဝင်ရောက်လာမည့် အခြေအနေများအရ ယခုထုတ်လုပ်ရေးရာသီ ကာလအတွင်း ရော်ဘာအထွက် ပိုမိုရရှိရန် မျှော်မှန်းလျက်ရှိကြကြောင်း The Hindu Business Line သတင်းဌာနက ဖော်ပြထားသည်။

Source: The Hindu Business Line, May 8, 2026(လယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် အဓိကသွင်းကုန်များ၏ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့)

     မလေးရှားစားအုန်းဆီဈေးနှုန်းသည် အမေရိကန်-အစ္စရေးနှင့် အီရန်တို့အကြား ဖြစ်ပွားနေ သော စစ်ပွဲကြောင့် စွမ်းအင်ဈေးနှုန်းမြင့်တက်လာပြီး ဇီဝလောင်စာ (Biodiesel) ဝယ်လိုအား ပိုမို မြင့်တက်လာခြင်းနှင့် ကုန်ပစ္စည်းလက်ကျန် နည်းပါးလာနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ဇူလိုင်လလယ်တွင် ၁၂ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ထပ်မံမြင့်တက်ကာ တစ်တန်လျှင် ၅,၂၀၀ ရင်းဂစ် (၁,၃၁၆ ဒေါ်လာ) အထိ ရောက်ရှိ နိုင်ကြောင်း ကျွမ်းကျင်သူ Dorab Mistry က မေ ၆ ရက် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။

    Bursa Malaysia Derivatives Exchange ရှိ အခြေခံစားအုန်းဆီဈေးနှုန်းမှာ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ နေ့လယ်ပိုင်းတွင် ၁.၃၄ ရာခိုင်နှုန်းကျဆင်းကာ ၄,၆၄၇ ရင်းဂစ် ရှိနေသော်လည်း၊ ဖေဖော်ဝါရီလ နှောင်းပိုင်း စစ်ပွဲ စတင်ချိန်မှစ၍ တွက်ချက်လျှင် ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။

    စားအုန်းဆီကဏ္ဍနှင့်ပတ်သက်ပြီး အနီးစပ်ဆုံးလေ့လာသုံးသပ်နိုင်သူ Mistry ၏ ရောင်းလို အားနှင့် ဈေးနှုန်းဆိုင်ရာခန့်မှန်းချက်များသည် ဈေးကွက်ကို မကြာခဏပြောင်းလဲမှု ဖြစ်စေနိုင် သည်။ ယခင်အပတ်၌ ကမ္ဘာ့စက်သုံးဆီဈေးနှုန်းသည် လေးနှစ်တာကာလအတွင်း တစ်စည်လျှင် ၁၂၆ ဒေါ်လာကျော်ဖြစ်ခဲ့သဖြင့် ဇီဝလောင်စာထုတ်လုပ်ရာတွင် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ဆီ အသုံးပြုမှု ကို ပိုမိုမြင့်တက်လာစေသည်။

    အီရန်စစ်ပွဲစတင်ပြီးနောက် ဒီဇယ်နှင့် ဓာတ်ဆီကဲ့သို့သော သန့်စင်ပြီးလောင်စာများသည် ရေနံစိမ်းထက် သိသိသာသာမြင့်တက်လာကြောင်း Mistry က ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးခြင်း မရှိသည့် ရုပ်ကြွင်းဒီဇယ် (fossil diesel) နှင့် စားအုန်းဆီအခြေခံ ဇီဝ လောင်စာတို့အကြား ကွာဟချက်နည်းပါးသွားပြီး အချို့ဈေးကွက်တွင် စားအုန်းဆီအခြေခံ ဇီဝ လောင်စာသည် ရုပ်ကြွင်းဒီဇယ်ထက်ပို၍ ဈေးသက်သာကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

    စွမ်းအင်ဈေးနှုန်းမြင့်တက်ခြင်းကြောင့် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံသည် B50 စားအုန်းဆီအခြေခံ ဘိုင်အိုဒီဇယ်စီမံကိန်းကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်စတင်မည်ဟု Mistry က ပြောကြားခဲ့သည်။ မလေးရှားနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့တွင်လည်း ဇီဝလောင်စာအသုံးပြုမှု သတ်မှတ် ချက်များကို တိုးမြှင့်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိကြောင်းသိရသည်။

    ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစားအုန်းဆီထုတ်လုပ်သည့် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံက ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့တွင် စားအုန်းဆီအခြေခံ ဇီဝလောင်စာဆီရောနှောနှုန်းအား ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းသို့ တိုးမြင့် သွားမည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ထိပ်တန်းထုတ်လုပ်သူများဖြစ်သည့် အမေရိကန်၊ ဘရာဇီးနှင့် အာဂျင်တီးနားတို့က စားအုန်းဆီနှင့်အပြိုင် ပဲပုတ်ဆီကို ဇီဝလောင်စာထုတ်လုပ်ရန်အတွက် ပိုမို အသုံးပြုလာကြသည်။

    အမေရိကန်သည် ၂၀၂၆-၂၀၂၇ ဇီဝလောင်စာစီမံကိန်းကို ကြေညာခဲ့မှုကြောင့် ပဲပုတ်ဆီ ဈေးနှုန်းသည် အနာဂတ်ကာလတွင် သက်ရောက်မှုရှိနိုင်ကြောင်း၊ စားသုံးဆီဈေးနှုန်းများ မြင့်တက် လာခြင်းကြောင့် အိန္ဒိယကဲ့သို့ အဓိကစားသုံးသည့်နိုင်ငံများ၌ သိုလှောင်မှု လက်ကျန်ပမာဏ ကျဆင်းလာပြီး ဇွန်လမှစ၍ တင်သွင်းမှုများကို တိုးမြှင့်ရန် လိုအပ်လာမည်ဖြစ်ကြောင်း Mistry က ပြောကြားခဲ့သည်။

Source: Reuters, May 6, 2026(လယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် အဓိကသွင်းကုန်များ၏ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့)

           ဗီယက်နမ်သည် ၂၀၂၅/၂၆ ကော်ဖီစိုက်ပျိုးရာသီတွင် ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး ကော်ဖီထုတ်လုပ်သူနှင့် ရိုဘတ်စတာ (Robusta) ကော်ဖီ အဓိကတင်ပို့သူအဖြစ် ဆက်လက်ရပ်တည် မည်ဟု အမေရိကန်စိုက်ပျိုးရေးဝန်ကြီးဌာန (USDA) ၏ နောက်ဆုံးထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဖော်ပြ ထားကြောင်း သိရပါသည်။ သင့်လျော်ကောင်းမွန်သော ရာသီဥတုအခြေအနေနှင့် စိုက်ခင်းများတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု တိုးမြှင့်လာခြင်းကြောင့် ၂၀၂၅/၂၆ ရာသီ ကော်ဖီထုတ်လုပ်မှုသည် ၆၀ ကီလိုဂရမ်အိတ် ၃၀.၈ သန်းအထိ ပြန်လည်တိုးတက်လာမည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြောင်း သိရပါသည်။ ဗီယက်နမ်၏ ကော်ဖီထုတ်လုပ်မှုတွင် ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါးမှာ ရိုဘတ်စတာကော်ဖီ ဖြစ်နေဆဲဖြစ်ပြီး အသင့်ဖျော်ကော်ဖီနှင့် commercial blend ဈေးကွက်တွင် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အဓိကထောက်ပံ့သူအဖြစ် ဆက်လက်အခိုင်အမာ ရပ်တည်နေကြောင်း သိရပါသည်။ ကော်ဖီစေ့ တင်ပို့မှုသည်လည်း ထောက်ပံ့မှုမြင့်တက်လာမှုကြောင့် အိတ် ၂.၃ သန်းတိုးကာ ၂၄.၆ သန်းအထိ ရောက်ရှိမည်ဟု USDA က ခန့်မှန်းထားကြောင်း သိရပါသည်။ USDA အချက်အလက်များအရ ဘရာဇီးသည် ၂၀၂၅/၂၆ ရာသီတွင် ကော်ဖီအိတ် ၆၃ သန်း ထုတ်လုပ်နိုင်မည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ကော်ဖီထုတ်လုပ်သူအဖြစ် ဆက်လက်ရပ်တည်မည်ဖြစ်ကြောင်း သိရပါသည်။ ကိုလံဘီယာ၊ အင်ဒိုနီးရှားနှင့် အီသီယိုးပီးယားတို့ကလည်း ထိပ်တန်းထုတ်လုပ်သူ ငါးနိုင်ငံ စာရင်းတွင် ပါဝင်နေကြောင်း သိရပါသည်။ ကော်ဖီသည် ဗီယက်နမ်၏ အဓိက စိုက်ပျိုးရေးပို့ကုန် များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်နေဆဲဖြစ်ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ် ပထမလေးလအတွင်း ကော်ဖီတင်ပို့မှုမှ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၃.၆ ဘီလီယံအထိ ဝင်ငွေရရှိခဲ့ကြောင်း စိုက်ပျိုးရေးနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ထားပါသည်။ ဧပြီလတစ်လတည်းတွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၈၄၅.၈ သန်း တန်ဖိုးရှိသော ကော်ဖီတန်ချိန် ၁၉၈,၈၀၀ တင်ပို့ခဲ့ကြောင်း သိရပါသည်။ တင်ပို့သည့်ပမာဏမှာ ယခင်နှစ်ထက် ၁၅ ရာခိုင်နှုန်း မြင့်တက်ခဲ့သော်လည်း ကမ္ဘာ့ဈေးနှုန်းကျဆင်းမှုကြောင့် တင်ပို့သည့်တန်ဖိုးမှာ ၇.၈ ရာခိုင်နှုန်း ကျဆင်းခဲ့ကြောင်း သိရပါသည်။ ပထမလေးလအတွင်း ပျမ်းမျှတင်ပို့သည့်ဈေးနှုန်းမှာ တစ်တန်လျှင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄,၅၅၅ ခန့်သာရှိပြီး ယခင်နှစ်ထက် ၁၉.၈ ရာခိုင်နှုန်း လျော့ကျခဲ့ကြောင်း သိရပါသည်။ ဂျာမနီ၊ အီတလီနှင့် စပိန်တို့သည် ဗီယက်နမ်ကော်ဖီ၏ အဓိကတင်ပို့ရာဈေးကွက်များအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေပြီး စုစုပေါင်း ဈေးကွက်ဝေစု၏ ၁၅.၃ ရာခိုင်နှုန်း၊ ၈.၂ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ၇.၄ ရာခိုင်နှုန်း အသီးသီး ရရှိထားကြောင်း သိရပါသည်။ သို့သော် ယခင်နှစ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ယင်းဈေးကွက်များသို့ တင်ပို့ဝင်ငွေမှာ ကျဆင်းခဲ့ကြောင်း သိရပါသည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကော်ဖီအဖွဲ့အစည်း (ICO) ၏ အဆိုအရ ဘရာဇီး၊ ဗီယက်နမ်နှင့် ကိုလံဘီယာကဲ့သို့ အဓိကထုတ်လုပ်သည့်နိုင်ငံများတွင် ရာသီဥတုဆိုးရွားမှုနှင့် ထောက်ပံ့မှု တင်းကျပ်လာမှုကြောင့် ကမ္ဘာ့ကော်ဖီဈေးနှုန်းများသည် နှစ်နှစ်ဆက်တိုက် မြင့်တက်နေခဲ့ကြောင်း သိရပါသည်။ သို့သော် ဘရာဇီးမှ ကမ္ဘာ့ထောက်ပံ့မှု ပိုမိုအားကောင်းလာမည်ဟု မျှော်မှန်းမှုများကြောင့် ယခင်နှစ်အမြင့်ဆုံးဈေးနှုန်းများမှ လတ်တလောတွင် ပြန်လည်ကျဆင်းလာခဲ့ကြောင်း သိရပါသည်။ လုပ်ငန်းနယ်ပယ်လေ့လာသူများက ကမ္ဘာ့ကော်ဖီသောက်သုံးမှုပုံစံ ပြောင်းလဲလာမှု ကြောင့် ဗီယက်နမ်အတွက် အကျိုးရှိလာကြောင်း ပြောကြားထားပါသည်။ အထူးသဖြင့် ကော်ဖီထုတ်လုပ်သူများသည် ဈေးကြီးသော အာရဘီကာ (Arabica) ကော်ဖီအစား ရိုဘတ်စတာ ကော်ဖီကို ပိုမိုအသုံးပြုလာကြခြင်းဖြစ်ကြောင်း သိရပါသည်။ USDA က ကမ္ဘာ့ကော်ဖီထုတ်လုပ်မှုသည် ၂၀၂၅/၂၆ ရာသီတွင် စံချိန်တင် အိတ် ၁၇၈.၈ သန်းအထိ ရောက်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားပြီး ယခင်နှစ်ထက် ၃.၅ သန်း မြင့်တက်လာမည်ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြထားပါသည်။ ထိုတိုးတက်မှုမှာ ဗီယက်နမ်တွင် ထုတ်လုပ်မှုပြန်လည်ကောင်းမွန်လာခြင်းနှင့် အင်ဒိုနီးရှား၊ အီသီယိုးပီးယားတို့တွင် စံချိန်တင်ထုတ်လုပ်မှုများကြောင့်ဖြစ်ကြောင်း သိရပါသည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ကမ္ဘာ့ကော်ဖီ သုံးစွဲမှုသည်လည်း စံချိန်တင် အိတ် ၁၇၃.၉ သန်းအထိ မြင့်တက်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြောင်း သိရပါသည်။ ကော်ဖီဈေးနှုန်းမြင့်မားနေခြင်းကြောင့် ဗီယက်နမ်စိုက်ပျိုးရေးသမားများသည် ဓာတ်မြေဩဇာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးလိုအပ်ချက်များတွင် အသုံးစရိတ်ပိုမိုတိုးမြှင့်နိုင်လာပြီး ရာသီဥတုဖိအားများကြားမှပင် ထုတ်လုပ်မှုတိုးတက်လာစေရန် ကူညီပေးခဲ့ကြောင်း USDA က ပြောကြားထားပါသည်။ ဘရာဇီးတွင် စံချိန်တင်သီးနှံထွက်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားခြင်းကြောင့် ပြည်တွင်းကော်ဖီ ဈေးနှုန်းများသည် ဧပြီလအတွင်း တစ်ကီလိုဂရမ်လျှင် ဗီယက်နမ်ဒေါင် ၈၅,၀၀၀ မှ ၈၇,၀၀၀ အတွင်းသို့ ကျဆင်းလာပြီး ယခင်လကရှိခဲ့သည့် ၉၀,၀၀၀ ဒေါင်အထက်ဈေးနှုန်းထက် လျော့နည်း သွားကြောင်း သိရပါသည်။  စိုက်ပျိုးရေးနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဝန်ကြီးဌာနက ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ကော်ဖီပိုလျှံမှု အိတ် ၁၀ သန်းခန့်အထိ ရှိလာနိုင်ကြောင်း နိုင်ငံတကာအကြံပေးကုမ္ပဏီ အချို့က ခန့်မှန်းထားပြီး ထိုအချက်သည် ဈေးကွက်ယုံကြည်မှုအပေါ် ဖိအားပေးနေကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပါသည်။ ထို့ပြင် ဗီယက်နမ်စိုက်ပျိုးရေးသမားအများစုက ဈေးနှုန်းထပ်တက်မည်ဟု မျှော်လင့်ကာ ကော်ဖီများကိုလက်ဝယ်ထားရှိနေသဖြင့် ပြည်တွင်းကုန်သွယ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများမှာလည်း ငြိမ်သက်နေဆဲဖြစ်ကြောင်း သိရပါသည်။ ထို့ကြောင့် တင်ပို့ရန်စာချုပ်များ ဖြည့်ဆည်း ရန်လိုအပ်နေသော ပို့ကုန်ကုမ္ပဏီအချို့သည် ဘရာဇီးနှင့် အင်ဒိုနီးရှားမှ ကော်ဖီစေ့များကို စတင် ဝယ်ယူလာကြကြောင်း သိရပါသည်။ လေ့လာသူများက ကော်ဖီဈေးနှုန်းများသည် အနီးကပ်ကာလတွင် အတက်အကျနည်းသည့်အခြေအနေဖြင့် ဆက်လက်ရှိနိုင်သော်လည်း ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) ရေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး အနှောင့်အယှက်များနှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ တင်းမာမှုများကြောင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ အာမခံနှင့် ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေး ကုန်ကျစရိတ်များ မြင့်တက်လာနိုင်ခြင်းသည် ကမ္ဘာ့ကော်ဖီဈေးနှုန်းများကို ပံ့ပိုးပေးနိုင်ကြောင်း သုံးသပ်ထားပါသည်။ USDA ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ဗီယက်နမ်သည် ၂၀၂၅/၂၆ ရာသီတွင် လှော်ထားသောကော်ဖီစေ့နှင့် အသင့်ဖျော်သောက်၍ရသော ကော်ဖီထုတ်ကုန်များအပါအဝင် စုစုပေါင်း ကော်ဖီအိတ် ၂၇.၉ သန်း တင်ပို့မည်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာတွင် ဘရာဇီးနောက် ဒုတိယအများဆုံး တင်ပို့သူအဖြစ် ရပ်တည်မည်ဖြစ်ကြောင်း သိရပါသည်။ ဥရောပနှင့် မြောက်အမေရိကတို့သည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ကော်ဖီသုံးစွဲသည့်ဈေးကွက်များအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေပြီး အာရှတွင်လည်း ဝယ်လိုအားတိုးတက်လာနေသဖြင့် ဗီယက်နမ်သည် ကမ္ဘ့ာကော်ဖီထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်တွင် အရေးပါသော ပံ့ပိုးသူအဖြစ် နောင်လာမည့်နှစ်များတွင်လည်း ဆက်လက်ရပ်တည်နေမည်ဟု လေ့လာသူများက ခန့်မှန်းထားကြောင်း သိရှိရပါသည်။

Vietnam Plus                                                                            

DOCA (ရန်ကုန်)