ဗီယက်နမ်နိုင်ငံအနေဖြင့် ကမ္ဘာ့ဆန်စပါးထုတ်လုပ်မှုနှင့် ပြည်တွင်းဆန်လက်ကျန် ပမာဏ မြင့်တက်လာပြီး ပို့ကုန်ဈေးနှုန်းများ ကျဆင်းလာခြင်းတို့ကြောင့် ပြည်တွင်းဆန်ဈေးနှုန်းနှင့် တောင်သူများ၏ ဝင်ငွေအပေါ် သက်ရောက်မှုများ ရှိနေသည့်အတွက် ဆန်တင်ပို့မှု ဈေးကွက် ချဲ့ထွင်ရန် နည်းလမ်းများကို ရှာဖွေနေကြောင်း သိရသည်။

    နိုင်ငံ၏ အဓိကဆန်စပါးစိုက်ပျိုးရာဒေသဖြစ်သော မဲခေါင်မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသသည် လက်ရှိတွင် ဆောင်းဦးစပါးသီးနှံ၏ အမြင့်ဆုံးရိတ်သိမ်းချိန်သို့ ရောက်ရှိနေပြီဖြစ်သည်။ ယင်း အခြေအနေတွင် ဆန်ဈေးနှုန်းများ တည်ငြိမ်စေရန် တောင်သူများအတွက် အကျိုးအမြတ်ရရှိစေ ရန်နှင့် ရေရှည်တည်တံ့သော ဆန်ပို့ကုန်ကဏ္ဍအဖြစ် မြှင့်တင်နိုင်ရန် ဆန်စပါးများကို အရှိန်အဟုန် မြှင့် ဝယ်ယူစုဆောင်းကြရန် အာဏာပိုင်များနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များကို တိုက်တွန်းထား သည်။

    ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် နှစ်စမှ မတ်လလယ်အထိ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၈၂၆.၂ သန်း တန်ဖိုး ရှိသော ဆန်တန်ချိန် ၁.၇၄ သန်းခန့်ကို တင်ပို့နိုင်ခဲ့သည်။ ပျမ်းမျှ ပို့ကုန်ဈေးနှုန်းမှာ တစ်တန်လျှင် ၄၇၇.၆ ဒေါ်လာ ရှိပြီး ၎င်းမှာ ယခင်နှစ် ကာလတူနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ၁၀.၇ ရာခိုင်နှုန်း ကျဆင်းသွားသည်။

   ဈေးနှုန်းကျဆင်းရခြင်းသည် ပြည်တွင်းနှင့် ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်နှစ်ခုလုံးတွင် ဆန်စပါး အထွက် နှုန်း များပြားနေခြင်းကို ထင်ဟပ်စေသကဲ့သို့ တစ်ဖက်တွင်လည်း သွင်းကုန် ဈေးကွက်အချို့မှ ဝယ်လိုအား ကျဆင်းလာခြင်းကြောင့်လည်းဖြစ်သည်။ အဓိကဝယ်ယူနေသည့် အင်ဒိုနီးရှား၊ မလေးရှားနှင့် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတို့သည် ၎င်းတို့၏ ပြည်တွင်းရိက္ခာအရန်ဆန်နှင့် စားနပ်ရိက္ခာဖူလုံမှု ကို မြှင့်တင်ထားနိုင်သဖြင့် ပြည်ပမှတင်သွင်းမှုကို လျှော့ချနိုင်ခဲ့ကြသည်။ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံသည် ပြည်တွင်းထုတ်လုပ်မှု တိုးတက် ကောင်းမွန်လာသည်နှင့်အမျှ ဒေသတွင်း ပို့ကုန်ဈေးကွက်သို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ရန် စဉ်းစားလျက်ရှိကြောင်း သိရသည်။

    ပထဝီနိုင်ငံရေး အချက်အလက်များသည်လည်း ပို့ကုန်ကဏ္ဍအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိနေ သည်။ အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသရှိ ပဋိပက္ခများကြောင့် ကုန်စည်ပို့ဆောင်ရေး လမ်းကြောင်းများ အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိပြီး ကုန်စည်သယ်ယူပို့ဆောင်စရိတ်များ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ယင်းအခြေအနေများကြောင့် ဒေသတွင်းသို့ တင်ပို့မှုများသာမက ဥရောပဈေးကွက်များသို့ တင်ပို့မှု များကိုပါ ထိခိုက်စေခဲ့သည်။

    ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသည် လက်ရှိတွင် တစ်နှစ်လျှင် စပါးစိုက်ပျိုးဧရိယာ ဟက်တာ ၇ သန်း ကျော် စိုက်ပျိုးလျက်ရှိပြီး စုစုပေါင်းစပါးတန်ချိန် ၄၃.၆ သန်းခန့် ထွက်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ ၎င်းအနက်မှ စပါးတန်ချိန် ၁၅.၄၆ သန်း (ဆန်တန်ချိန် ၇.၇၃ သန်းနှင့် ညီမျှသောပမာဏ) ကို ပြည်ပသို့ တင်ပို့နိုင်မည် ဖြစ်သည်။

    လက်ရှိစီမံချက်အနေဖြင့် အစိုးရသည် ဒေသန္တရအာဏာပိုင်များအား စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင် များ၊ သမဝါယမအသင်းများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် ညွှန်ကြားထားသည်။ ၎င်းမှာ အမြင့်ဆုံး ရိတ်သိမ်းချိန် ကာလအတွင်း ဆန်စပါးများကို အချိန်မီဝယ်ယူစုဆောင်းနိုင်စေရန်နှင့် ရိတ်သိမ်းပြီး စပါးများ ရောင်းမထွက်သည့် အခြေအနေမျိုး မဖြစ်ပေါ်စေရန်အတွက် ဖြစ်သည်။

    ထို့ကြောင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများအား ချုပ်ဆိုထားပြီးသော ပြည်ပပို့ကုန်စာချုပ်များကို အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ရန်နှင့် နောင်တွင် လိုအပ်လာမည့် ဝယ်လိုအားများအတွက် ကြိုတင် ပြင်ဆင်နိုင်ရန် ဆန်စပါးဝယ်ယူမှုကို တိုးမြှင့်ပြီး ယာယီသိုလှောင်ထားကြရန်လည်း တိုက်တွန်း ထားသည်။

    ရိတ်သိမ်းချိန်ကာလအတွင်း ဆန်စပါးဝယ်ယူစုဆောင်းမှုကို မြှင့်တင်ရန်အတွက် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများ၊ အထူးသဖြင့် သိုလှောင်ရုံစနစ် အားကောင်းသည့် လုပ်ငန်းများအနေဖြင့် အတိုးနှုန်း သက်သာသော ချေးငွေများကို ရရှိရန်လိုအပ်ကြောင်း ကျွမ်းကျင်သူများက အလေးပေးပြောကြား ခဲ့သည်။ အထူးအခွင့်အရေးပေးသည့် ချေးငွေမူဝါဒများ (Preferential credit policies) သည် ဆန်စပါးများ ယာယီသိုလှောင်မှုကို တိုးမြှင့်နိုင်ရန်နှင့် ပြည်တွင်းဈေးကွက်ကို တည်ငြိမ်စေရန် အထောက်အကူပြုနိုင်မည် ဖြစ်သည်။

     ရေရှည်စီမံကိန်းအနေဖြင့် ဆန်စပါးထုတ်လုပ်မှုကို အရည်အသွေးမြင့်မားသော ဆန်အမျိုး အစားများနှင့် အထူးဆန်အမျိုးအစားများဘက်သို့ ဦးတည်၍ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခြင်းသည် ယှဉ်ပြိုင် နိုင်စွမ်းကို မြှင့်တင်ရန် အဓိကသော့ချက်အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။ လက်ရှိတွင် အရည်အသွေးမြင့် ဆန်နှင့် မွှေးကြိုင်သော စပါးမျိုးများသည် နွေစပါးသီးနှံ၏ ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ရှိပြီး ထုတ်လုပ်မှု လမ်းကြောင်းအပေါ် အပြုသဘောဆောင်သော အပြောင်းအလဲကို ပေါ်လွင်စေသည်။

    ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသည် လွတ်လပ်သောကုန်သွယ်မှု သဘောတူညီချက်များမှ ရရှိလာသော အခွင့်အလမ်းများကို ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ အသုံးချနိုင်လိမ့်မည်ဟုလည်း မျှော်လင့်ရသည်။ ဥရောပ သမဂ္ဂ-ဗီယက်နမ် လွတ်လပ်သော ကုန်သွယ်မှု သဘောတူညီချက် (EVFTA) အရ ဥရောပ သမဂ္ဂသည် ဗီယက်နမ်အား တစ်နှစ်လျှင် ဆန်တန်ချိန် ၈၀,၀၀၀ ကို အခွန်ကင်းလွတ်ခွင့်ပေးထား သည်။

   ဗြိတိန်-ဗီယက်နမ် လွတ်လပ်သော ကုန်သွယ်မှု သဘောတူညီချက် (UKVFTA) အရလည်း အလားတူ အထူးအခွင့်အရေးပေးသည့် အခွန်ကိုတာများကို ပေးအပ်ထားပြီး ပစိဖိတ်ဖြတ်ကျော် မိတ်ဖက် ဆက်ဆံရေး (CPTPP) အောက်တွင် အချို့သောစျေးကွက်များသည် အကောက်ခွန်မဲ့ နှုန်းထားများ ကိုလည်း ကျင့်သုံးလျက်ရှိပါသည်။

    သို့ရာတွင် အဆိုပါဈေးကွက်များအတွင်း ဗီယက်နမ်၏ ဆန်ဈေးကွက်ဝေစုမှာ နည်းပါး နေပြီး ပို့ကုန်လုပ်ငန်းရှင်များအနေဖြင့် ထုတ်ကုန်အရည်အသွေး၊ မူရင်းဒေသ ထောက်ခံချက် (Origin Certification) နှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ စံချိန်စံညွှန်းများ လိုက်နာမှုတို့ကို မြှင့်တင်နိုင်ပါက ဈေးကွက်ချဲ့ထွင်ရန် အခွင့်အလမ်းများစွာ ရရှိလာမည်ဖြစ်သည်။

    လွတ်လပ်သော ကုန်သွယ်မှု သဘောတူညီချက် (FTAs) များမှတစ်ဆင့် ဈေးကွက်ဝင်ရောက် နိုင်မှုကို ချဲ့ထွင်ခြင်းသည် ပို့ကုန်တင်ပို့ရာဒေသများကို ပိုမိုတိုးပွားစေရန်နှင့် ကမ္ဘာ့ပြိုင်ဆိုင်မှု ပြင်းထန်လာချိန်တွင် အစဉ်အလာ ဈေးကွက်များအပေါ် အလွန်အကျွံ မှီခိုနေရမှုကို လျှော့ချရန် အထောက်အကူပြုလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။

(လယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် အဓိကသွင်းကုန်များ၏ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့)

    အိန္ဒိယအစိုးရသည် ပြည်တွင်း ဈေးကွက်ဝယ်လိုအားကို လုံလောက်စွာဖြည့်ဆည်းပေး နိုင်ရေးအတွက် အဓိကပဲ သုံးမျိုးဖြစ်သော ပဲစင်းငုံ၊ မတ်ပဲနှင့် စားတော်ပဲဝါတို့ကို တင်သွင်းခြင်းနှင့် စပ်လျဉ်းသည့် သွင်းကုန်မူဝါဒကို ၂၀၂၇ ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့အထိ နောက်ထပ်တစ်နှစ် သက်တမ်းတိုးမြှင့်ပေးလိုက်သည်။

    အိန္ဒိယပဲမျိုးစုံနှင့် ကောက်ပဲသီးနှံအသင်းမှ ဥက္ကဋ္ဌ Bimal Kothari က တင်သွင်းခွင့်မူဝါဒကို အစိုးရက နောက်ထပ်တစ်နှစ် သက်တမ်းတိုးမြှင့်ပေးခြင်းမှာ ကောင်းမွန်သည့် ဆုံးဖြတ်ချက် တစ်ရပ်ပင်ဖြစ်ပြီး ပဲမျိုးစုံကုန်သွယ်မှု လုပ်ငန်းနယ်ပယ်အတွက် ကာလရှည်၌ ရှုမြင်နိုင်စွမ်းကို အထောက်အပံ့ပြုမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ ထိုသို့ သက်တမ်းတိုးမြှင့်မှုနှင့်အတူ ၂၀၂၆-၂၇ ခုနှစ်တွင် ပဲမျိုးစုံ တင်သွင်းမှုသည် လက်ရှိနှစ်၏ ပမာဏနည်းတူ တန်ချိန် ၅ သန်းကို ကျော်လွန်ဖွယ်ရှိကြောင်း၊ ၂၀၂၅-၂၆ ဘဏ္ဍာနှစ်၌ ပဲမျိုးစုံ တင်သွင်းမှုသည် တန်ချိန် ၅.၂၃ သန်းခန့်ရှိပြီး ၎င်း၏ရှေ့တစ်နှစ်တွင် တင်သွင်းခဲ့သော တန်ချိန် ၇.၃ သန်းအောက်သို့ ကျဆင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

     အိန္ဒိယ ပြည်ပကုန်သွယ်ရေးညွှန်ကြားမှုဌာန (DGFT) က သီးခြားစီထုတ်ပြန်သော အမိန့် ကြော်ငြာစာများအရ ၂၀၂၇ ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့အထိ ပဲစင်းငုံနှင့် မတ်ပဲတို့ကို အကောက်ခွန် ကင်းလွတ်လျက် ဆက်လက် တင်သွင်းခွင့်ပြုမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ စားတော်ပဲဝါ တင်သွင်းခွင့်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ အနိမ့်ဆုံးသွင်းကုန်ဈေးနှုန်း သတ်မှတ်ချက်နှင့် တင်သွင်းရမည့်ဆိပ်ကမ်း ကန့်သတ် ချက်များ ထားရှိခြင်းမပြုဘဲ အင်တာနက်အွန်လိုင်းဖြင့် သွင်းကုန်စောင့်ကြည့်ကြပ်မှုစနစ်အောက်၌ မှတ်ပုံတင်ရန် စည်းကမ်းချက်ဖြင့် တင်သွင်းခွင့်ပြုမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ စားတော်ပဲဝါ တင်သွင်းမှု အားလုံးအတွက် သင်္ဘောတင်ပို့မှု အသေးစိတ်စာရင်း (Bill of lading) ထုတ်ပေးသည့်နေ့ရက် သည် ၂၀၂၇ ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့ မတိုင်မီ သို့မဟုတ် ၎င်းနေ့ရက်နောက်ဆုံးထားရမည်ဖြစ် ကြောင်း သိရှိရသည်။ စားတော်ပဲဝါ တင်သွင်းမှုအပေါ် အကောက်ခွန် ၃၀ ရာခိုင်နှုန်း ဆက်လက် စည်းကြပ်ကောက်ခံမည်ဖြစ်သည်။

    မိုးရေချိန်ရရှိမှု ပုံမှန်ထက်လျော့နည်းခြင်းကြောင့် မိုးသီးနှံ ပဲမျိုးစုံစိုက်ပျိုးမှုအပေါ် ထိခိုက် စေနိုင်သည့် အယ်လ်နီညို (El Nino) ရာသီဥတုဖြစ်စဉ် ပေါ်ပေါက်မည့်အရေး စိုးရိမ်မှုများရှိနေချိန် ၌ လက်ရှိပဲတင်သွင်းခွင့်မူဝါဒကို မပြောင်းလဲပဲထားရှိခြင်းဖြင့် ပဲမျိုးစုံကုန်သွယ်မှုကို ထိန်းသိမ်း ထားနိုင်မည်ဟု မျှော်‌လင့်ရဖွယ်ရှိသည်။ ထို့အပြင် အနောက်အာရှဒေသ၌ စစ်ပွဲဆက်လက်ဖြစ်ပွား နေခြင်းကလည်း ကုန်စည်ထောက်ပံ့မှုကွင်းဆက်ကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေပြီး ကုန်စည်ပို့ဆောင် စရိတ်နှင့် အာမခံကြေးများကို မြင့်တက်စေလျက်ရှိရာ ပဲမျိုးစုံတင်သွင်းမှုမှာလည်း မြင့်တက်လာ ဖွယ်ရှိသည်။

    ၂၀၂၅-၂၆ ခုနှစ်အတွင်း ပြည်တွင်း၌ ပဲမျိုးစုံစိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှု ကျဆင်းခဲ့ခြင်းကလည်း အကောက်ခွန်လွတ် တင်သွင်းခွင့်ပြုသည့်ကာလကို အစိုးရက တိုးမြှင့်ပေးစေရန် အကြောင်းအရင်း တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ အစိုးရ၏ ၂၀၂၅-၂၆ သီးနှံစိုက်ပျိုးရေးနှစ်အတွက် ဒုတိယအကြိမ် ကြိုတင်ခန့် မှန်းချက်အရ ပဲစင်းငုံထွက်ရှိမှုသည် ယခင်နှစ်ထုတ်လုပ်မှု တန်ချိန် ၃၆.၂၄ သိန်းအောက် ၄.၆၆ ရာ ခိုင်နှုန်း လျော့နည်းလျက် တန်ချိန် ၃၄.၅၅ သိန်းခန့် လည်းကောင်း၊ မိုးသီးနှံ မတ်ပဲ ထွက်ရှိမှုသည် ယခင်နှစ်ထုတ်လုပ်မှု တန်ချိန် ၁၃.၄၁ သိန်းအောက် ၁၀.၇ ရာခိုင်နှုန်း လျော့နည်းပြီး တန်ချိန် ၁၂.၀၆ သိန်းခန့် လည်းကောင်း၊ ဆောင်းသီးနှံ မတ်ပဲ ထွက်ရှိမှုသည် ယခင်နှစ်ထုတ်လုပ်မှု တန်ချိန် ၅.၅၃ သိန်းအောက် ၈.၁၄ ရာခိုင်နှုန်း လျော့နည်းလျက် တန်ချိန် ၅.၀၈ သိန်းခန့် လည်းကောင်း အသီးသီးရှိနိုင်သည်။

    ပဲစင်းငုံနှင့် မတ်ပဲတို့ကို အကောက်ခွန်ကင်းလွတ်လျက် တင်သွင်းပြုထားချိန်တွင် ကုလားပဲ နှင့် ပဲနီလေးတို့ တင်သွင်းမှုအပေါ် အကောက်ခွန် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း စည်းကြပ်မည်ဖြစ်သည်။ မတ်ပဲ၊ ကုလားပဲနှင့် ပဲစင်းငုံတို့ တင်သွင်းမှု တိုးတက်သော်လည်း စားတော်ပဲဝါတင်သွင်းမှု ကျဆင်းခဲ့ သဖြင့် ပြက္ခဒိန်နှစ်အလိုက် အိန္ဒိယ၏ ပဲမျိုးစုံတင်သွင်းမှုမှာ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၌ တန်ချိန် ၆၈.၇၅ သိန်း ရှိရာမှ ၂၀၂၅ ခုနှစ် တွင် တန်ချိန် ၆၅.၆၉ သိန်းသို့ ကျဆင်းခဲ့ကြောင်း သိရသည်။

Source: The Hindu Business Line, 31 March 2026(လယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် အဓိကသွင်းကုန်များ၏ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့)

    The Nation သတင်းဌာန၏ ဖော်ပြချက်အရ ဗီယက်နမ်မှ တင်ပို့သူများသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်သက်ရောက်မည့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ပြန်လည်ပြင်ဆင်ထားသော သွင်းကုန် ထိန်းချုပ်ရေး အစီအမံသစ်များအတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်ရန် ၎င်းတို့၏ မှတ်ပုံတင်ထားပြီး အသေး စိတ်အချက်အလက်များနှင့် ဆက်စပ်စာရွက်စာတမ်းများကို အလျင်အမြန် ပြင်ဆင်နေကြကြောင်း သိရှိရသည်။

    တရုတ်နိုင်ငံ အကောက်ခွန် အထွေထွေအုပ်ချုပ်မှုအာဏာပိုင်အဖွဲ့ (GACC) က မတ်လလယ် တွင် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲ၌ ကြေညာခဲ့သည့် အဆိုပါအစီအမံများသည် တင်သွင်းလာသော စားသောက်ကုန် ဘေးကင်းလုံခြုံရေးကို ပိုမိုအားကောင်းစွာ ကြီးကြပ်ရန်နှင့် တင်သွင်းလာသော စားသောက်ကုန်များ၏ ကုန်သွယ်မှုကို လွယ်ကူချောမွေ့စေရန် ရည်ရွယ်ကြောင်း၊ စည်းမျဉ်းအသစ် များအရ ထုတ်ကုန်များ ပိုမိုများပြားလာမှုအတွက် မှတ်ပုံတင်ရန် လိုအပ်မည်ဖြစ်ပြီး စာရွက် စာတမ်းဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်များမှာ ပိုမိုတင်းကျပ်လာမည်ဖြစ်ကာ အစားအစာ ဘေးကင်းလုံခြုံရေး စီမံခန့်ခွဲမှု စံနှုန်းများကိုလည်း မြှင့်တင်သွားမည် ဖြစ်သည်။

    ဆင်ဟွာသတင်းဌာန၏ ဖော်ပြချက်အရ လက်ရှိအစီအမံများသည် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ စတင်အာဏာတည်ခဲ့ကြောင်း၊ ၄နှစ်တာကာလအတွင်း နိုင်ငံနှင့် ဒေသပေါင်း ၁၇၈  ခုမှ စားသောက်ကုန်လုပ်ငန်းပေါင်း ၉၆,၀၀၀ ကျော်သည် တရုတ်နိုင်ငံတွင် မှတ်ပုံတင်ခဲ့ကြရာ တရုတ် နိုင်ငံသို့ စုစုပေါင်း တင်သွင်းလာသော စားသောက်ကုန် ကုန်သွယ်မှုမှာ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ယွမ် ၁. ၀၅ ထရီလီယံ (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၅၂.၂၃ ဘီလီယံခန့်) ရှိခဲ့ရာမှ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ယွမ် ၁.၃၂ ထရီလီယံ (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၉၁ ဘီလီယံခန့်) အထိ တိုးမြင့်လာခဲ့သည်။

   GACC အရာရှိ Mr. Li Jinsong က ဆင်ဟွာသတင်းဌာနသို့ ပြောကြားရာတွင် တရုတ်နိုင်ငံ အနေဖြင့် မှတ်ပုံတင်ခြင်းစီမံခန့်ခွဲမှုစနစ် တိုးမြှင့်လာသည်နှင့်အမျှ ပြည်ပစားသောက်ကုန် ထုတ်လုပ်သူများထံမှ မှတ်ပုံတင်လျှောက်ထားမှုအရေအတွက်သည် လျင်မြန်စွာမြင့်တက်လာ လျက်ရှိသည့်အတွက် အဆိုပါစနစ်ကို ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ဆောင်ရွက်ရန်လိုကြောင်း၊ လက်ရှိ စနစ်နှင့် ကိုက်ညီ မှုရှိစေရန် စည်းမျဉ်းသစ်များကို ရေးဆွဲထားကြောင်း၊ အဆိုပါ စည်းမျဉ်းအသစ် များသည် တရုတ် နိုင်ငံတွင် ယခင်ကတည်းက မှတ်ပုံတင်ပြီးသော ပြည်ပမှလုပ်ငန်းများအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိမည် မဟုတ်ကြောင်း သိရှိရသည်။

    သို့ရာတွင် The Nation သတင်းဌာန၏ ဖော်ပြချက်အရ ဗီယက်နမ်လုပ်ငန်း အများအပြား သည် ၎င်းတို့၏ ပထမဆုံးမှတ်ပုံတင်သက်တမ်းတိုးခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်သို့ ဝင်ရောက်နေပြီး ယခုအခါ စည်းမျဉ်းသစ်များနှင့်အညီ ဆောင်ရွက်ပြီးစီးရန် ၂လ-၃လ ခန့်သာ ကျန်ရှိတော့ကြောင်း သိရသည်။

     မှတ်ပုံတင်ခြင်းဆိုင်ရာ အပြောင်းအလဲကို အထောက်အကူပြုရန်အတွက် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၊ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဝန်ကြီးဌာနသည် မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ပုဂ္ဂလိက ကဏ္ဍ နှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများအတွက် ရှင်းလင်းပွဲတစ်ရပ်ကျင်းပခဲ့ပြီး အဆိုပါပွဲ၌ စည်းမျဉ်းသစ်များနှင့်အညီ လိုက်နာဆောင်ရွက်နေထိုင်ရေး လမ်းညွှန်ချက်များ ပေးခဲ့သည်။

    The Nation သတင်းဌာန၏ ဖော်ပြချက်အရ ဗီယက်နမ်အစိုးရသည် ပံ့ပိုးကူညီမှုဆိုင်ရာ အစီအမံများစွာကိုလည်း အရှိန်မြှင့်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိကြောင်း၊ အဆိုပါ အစီအမံများအနက် မှတ်ပုံတင်ခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်ကို တရုတ်နိုင်ငံ စားသောက်ကုန် တင်သွင်းသည့် လုပ်ငန်းမှတ်ပုံတင် ခြင်း (China Import Food Enterprise Registration – CIFER) အွန်လိုင်းပလက်ဖောင်း တစ်ခု တည်းကိုသာ အသုံးပြု၍ ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ ကိုက်ညီမှုမရှိသော အချက်အလက်များကို ပြုပြင်ရန် တရုတ်နိုင်ငံ နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း၊ သက်တမ်းတိုးလျှောက်ထားမှုများကို ၃ လမှ ၁၂ လ အလို တွင် တင်သွင်းနိုင်စေခြင်း၊ တွေ့ကြုံရသည့် အခက်အခဲများကို အစိုးရထံ တင်ပြနိုင်ရန် စက်မှု လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ အသင်းအဖွဲ့များကို ပံ့ပိုးကူညီခြင်းတို့ ပါဝင်ကြောင်း၊ ကုန်သွယ်မှုဆိုင်ရာ အတား အဆီးများကို  ဖြေရှင်းနိုင်ရန်အတွက်လည်း တရုတ်နိုင်ငံနှင့် နှစ်နိုင်ငံဆွေးနွေးပွဲများ ပြုလုပ်ရန် တွန်းအားပေးလျက်ရှိကြောင်း သိရှိရသည်။

Source: Fruitnet, 27 March 2026(လယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် အဓိကသွင်းကုန်များ၏ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့)

     တရုတ်နိုင်ငံသည် မျိုးရိုးဗီဇ ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော အော်ဂဲနစ်ပစ္စည်းများ (GMO) ပါဝင် လျက်ရှိသည်ဟူသော အကြောင်းပြချက်ဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ တင်ပို့သော ဆန်တင်ပို့မှု သုံးကြိမ်ကို ပယ်ချခဲ့ရာ ကုန်သွယ်ရေး ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးမှုများပြုလုပ်ရာတွင် အသာစီးရရှိရန် ကြိုတင်တွက်ဆ လုပ်ဆောင်သည့် ကြိုးပမ်းမှုတစ်ရပ်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။ အဆိုပါ ဘာစမာတီမဟုတ်သော ဆန်များကို သင်္ဘောတင်ပို့ခြင်း မပြုမီကပင် တရုတ်နိုင်ငံ၏ အေဂျင်စီတစ်ခုက စမ်းသပ်စစ်ဆေး ခဲ့ပြီးဖြစ်သော်လည်း တင်သွင်းခွင့်ပြုပဲ ငြင်းပယ်ခံရခြင်းဖြစ်သည်။

      အိန္ဒိယအနေဖြင့် အစားအစာအဖြစ်အသုံးပြုသော မည်သည့် စားသုံးသီးနှံကိုမျှ ပြည်တွင်း၌ မျိုးဗီဇပြုပြင်ပြောင်းလဲ၍ စီးပွားဖြစ် စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ရန် ခွင့်ပြုထားခြင်းမရှိပဲ ဝါသီးနှံတစ်မျိုး တည်းကိုသာ မျိုးဗီဇပြောင်းလဲခွင့်ပေးထားသည်။ ဆန်ကုန်သွယ်မှုနယ်ပယ်ရှိ သတင်းရင်းမြစ်များ အရ ငြင်းပယ်ခံရသည့် သက်ဆိုင်ရာကုမ္ပဏီများသည် အဆိုပါကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ အိန္ဒိယ၏ စိုက်ပျိုးရေး ပို့ကုန်မြှင့်တင်ရေး အာဏာပိုင်အဖွဲ့ဖြစ်သော APEDA နှင့် အိန္ဒိယ စိုက်ပျိူးရေး သုတေ သန ကောင်စီ (ICAR) တို့ထံ တင်ပြဆွေးနွေးလျက်ရှိကြောင်း သိရသည်။

      ICAR ကောင်စီသို့ တင်ပြရာတွင် Nagpur မြို့အခြေစိုက် Shriram Food Industry က အိန္ဒိယ တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် GMO မဟုတ်သော စပါးများကိုသာ စိုက်ပျိုးလျက်ရှိသော်လည်း တရုတ် နိုင်ငံမှ ဝယ်ယူသူများနှင့် အာဏာပိုင်များသည် အိန္ဒိယမှ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်သောဆန်သည် GMO မဟုတ်ကြောင်း တရားဝင်အတည်ပြုကြေညာချက်တစ်ရပ်ကို ထုတ်ပြန်ပေးရန် တောင်းဆိုနေကြ သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ကုမ္ပဏီဘက်မှ ICAR အနေဖြင့် ဤကိစ္စရပ်အား အတည်ပြုသည့် ယေဘုယျဖော်ပြချက် သို့မဟုတ် ကြေညာချက်တစ်ရပ် ထုတ်ပြန်ပေးရန် တောင်းဆိုထားသည်။

Source: SS Rice News, 25 March 2026(လယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် အဓိကသွင်းကုန်များ၏ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့)

         ကမ္ဘာ့ဘဏ် (WB) သည် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ စားနပ်ရိက္ခာစနစ်တွင် စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍ ကုန်ထုတ်စွမ်းအား မြှင့်တင်ရန်နှင့် ရာသီဥတုဒဏ်ခံနိုင်ရည်ရှိမှုကို အားကောင်းစေရန် ရည်ရွယ်၍ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁ ဘီလီယံ ချေးငွေကို အတည်ပြုလိုက်ကြောင်း သိရပါသည်။ ဝါရှင်တန်အခြေစိုက် အဆိုပါ ငွေချေးအဖွဲ့အစည်းက ၎င်းတို့၏ အမှုဆောင်ဒါရိုက်တာများအဖွဲ့သည် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ကဏ္ဍအလိုက် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကိုပံ့ပိုးပေးမည့် "ဖိလစ်ပိုင် ရေရှည်တည်တံ့သော စိုက်ပျိုးရေးအသွင်ကူးပြောင်းမှုစီမံကိန်း" (PSAT) အတွက် ရန်ပုံငွေကို တရားဝင်ခွင့်ပြုလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း မကြာသေးမီက ကြေညာခဲ့ကြောင်း သိရပါသည်။

         အဆိုပါအစီအစဉ်သည် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို ခေတ်မီအောင် ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ စားနပ်ရိက္ခာနှင့် အာဟာရဖူလုံမှုကို မြှင့်တင်ခြင်းနှင့် အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းများ ဖန်တီးပေးခြင်းတို့ကို ကူညီပေးမည်ဖြစ်ကာ တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ ဖိလစ်ပိုင်လယ်သမား အနည်းဆုံး ငါးသန်းခန့် အကျိုးကျေးဇူး ခံစားရမည်ဖြစ်ကြောင်း သိရပါသည်။ "ဒါဟာ ဖိလစ်ပိုင်စိုက်ပျိုးရေး ကဏ္ဍအတွက် အသွင်ကူးပြောင်းလဲစေမယ့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတစ်ခုပါပဲ" ဟု ဖိလစ်ပိုင်၊ မလေးရှားနှင့် ဘရူနိုင်းနိုင်ငံဆိုင်ရာ ကမ္ဘာ့ဘဏ်ဌာနခွဲ ညွှန်ကြားရေးမှူး Zafer Mustafaoğlu က ပြောကြားခဲ့ကြောင်း သိရပါသည်။

           PSAT စီမံကိန်းသည် ရာသီဥတုနှင့် ကိုက်ညီသော စိုက်ပျိုးနည်းစနစ်များကို မိတ်ဆက်ပေးမည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတွင် မြေသြဇာနှင့် မျိုးစေ့စီမံခန့်ခွဲမှု မြှင့်တင်ခြင်း၊ ရေချွေတာခြင်းနှင့် ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ လျှော့ချသည့် နည်းပညာများ၊ ရိတ်သိမ်းချိန်လွန် လေလွင့်ဆုံးရှုံးမှု လျှော့ချခြင်းတို့ ပါဝင်မည်ဖြစ်ကြောင်း သိရပါသည်။

         ထို့အပြင် လယ်သမားများ စိုက်ပျိုးသီးနှံ အမျိုးအစားစုံလင်စေရန်၊ တန်ဖိုးမြင့်သီးနှံများနှင့် ပို့ကုန်လက်မှတ်ထုတ်ပေးသည့် ဓာတ်ခွဲခန်းများကို ပိုမိုလက်လှမ်းမီစေရန် လုပ်ဆောင်ပေးခြင်းဖြင့် လယ်ယာထွက်ကုန်တင်ပို့မှုကို မြှင့်တင်ပေးခြင်း၊ ဈေးကွက်ရရှိမှု တိုးတက်စေခြင်းနှင့် ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေးကဏ္ဍကို ခေတ်မီအောင် လုပ်ဆောင်ပေးခြင်းတို့ကိုလည်း ကူညီပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း သိရပါသည်။ PSAT သည်ဘတ်ဂျက်ရေးဆွဲခြင်း၊ အချက်အလက်စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် ဝယ်ယူရေးလုပ်ငန်းစဉ်များကို အားကောင်းစေခြင်းဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးဝန်ကြီးဌာနကို ပိုမိုခေတ်မီလာစေရန် ဆောင်ရွက်မည်ဖြစ်ကြောင်း သိရပါသည်။

        "ဒီအစီအစဉ်သစ်ဟာ လယ်သမားတွေရော စားသုံးသူတွေအတွက်ပါ လက်ဆုပ်လက်ကိုင်ပြနိုင်တဲ့ အကျိုးကျေးဇူးတွေပေးစွမ်းဖို့ ရည်ရွယ်ပါတယ်။ စိုက်ပျိုးရေးကုန်ထုတ် စွမ်းအားပိုမိုအားကောင်းလာတာ၊ သီးနှံစုံလင်လာတာ၊ ရာသီဥတုဒဏ်ခံနိုင်ရည် မြင့်တက်လာတာ၊ ရိတ်သိမ်းချိန်လွန် လေလွင့်မှုလျော့နည်းလာတာနဲ့ လယ်ယာထွက်ကုန် ပြည်ပတင်ပို့မှု တိုးတက်လာတာတွေကတစ်ဆင့် လယ်သမားတွေ ဝင်ငွေပိုရလာမှာပါ။ အစိုးရရဲ့ အရင်းအမြစ်တွေကို ပိုမိုထိရောက်စွာ အသုံးပြုခြင်းကလည်း ဒီအကျိုးအမြတ်တွေကို ပိုမိုတိုးပွားစေမှာ ဖြစ်ပါတယ်" ဟု ကမ္ဘာ့ဘဏ်၏ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ အကြီးတန်းပါရဂူ Mio Takada က ပြောကြားခဲ့ကြောင်း သိရှိရပါသည်။

Source: Philstar                                                                        

DOCA (ရန်ကုန်)