ပြည်ပကုန်သွယ်မှုသတင်းများ

    လတ်တလောဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည့် ကမ္ဘာ့ရေနံဈေးနှုန်းအခြေအနေများကြောင့် ယခုနှစ် အတွင်း စားအုန်းဆီကြမ်းဈေးနှုန်းမှာ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ရင်းဂစ် ၄,၀၀၀-၄,၃၀၀ ကြားမှာ ဆက်လက် ၍ အခိုင်အမာ တည်ရှိနိုင်မည်ဟု မလေးရှားနိုင်ငံစားအုန်းဆီဘုတ်အဖွဲ့ (MPOB) က ခန့်မှန်းထား သည်။

     မလေးရှားနိုင်ငံစားအုန်းဆီဘုတ်အဖွဲ့၏ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် Datuk Dr Ahmad Parveez Ghulam Kadir က ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားပြဿနာများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည့် ကမ္ဘာ့စက် သုံးဆီ ဈေးနှုန်းမြင့်တက်ခြင်းသည် စားအုန်းဆီကြမ်းဈေးနှုန်းအပေါ် ဆက်လက်သက်ရောက်နိုင် မည်ဖြစ်ကြောင်း၊ လက်ရှိဖြစ်ပွားလျက်ရှိသော အခြေအနေများကြောင့် စားအုန်းဆီဈေးနှုန်းသည် ဆက်လက်အခိုင်အမာ တည်ရှိနိုင်ပြီး ယခုနှစ်တွင် ပျမ်းမျှအားဖြင့် ရင်းဂစ် ၄,၀၀၀ - ၄,၃၀၀ ကြား မျှော်မှန်းထားကြောင်း အင်္ဂါနေ့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သည့် စားအုန်းဆီနည်းပညာလွှဲပြောင်းခြင်း (TOT) အစီအစဉ်၌ ၎င်းကပြောကြားခဲ့သည်။

    ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားတင်းမာမှုများသည် ကမ္ဘာ့ရေနံဆီလိုအပ်ချက်သည်အပေါ် တိုက်ရိုက် သက်ရောက်နေကြောင်းနှင့် ရေနံဆီ၊ စားအုန်းဆီနှင့် အခြားဟင်းသီးဟင်းရွက်ဆီတို့သည် ဆက်စပ် မှု များရှိနေသောကြောင့် စားအုန်းဆီနှင့် အခြားဟင်းသီးဟင်းရွက်ဆီဈေးနှုန်း မြင့်တက်စေခြင်း များကို ဖြစ်စေကြောင်းကိုလည်း ထည့်သွင်းပြောကြားခဲ့သည်။

    Ahmad Parveez က အယ်နီညိုဖြစ်စဉ်အလွန်၌ စားအုန်းဆီဝတ်မှုန်ကူးခြင်းအပေါ် သက်ရောက်မှုများဖြစ်ပေါ်ပြီး ကုန်ထုတ်လုပ်မှုအပေါ် ကန့်သတ်ရန် မျှော်မှန်းထားရှိသည့် စိန်ခေါ်မှု များကိုလည်း စားအုန်းဆီကဏ္ဍတွင် ရင်ဆိုင်နေရကြောင်းပြောကြားခဲ့သည်။

    ဆက်လက်၍ အယ်နီညိုဖြစ်စဉ်အလွန် အပူလွန်ကဲခြင်းနှင့် မိုးလျော့နည်းဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများကို စောင့်ကြည့်နေကြောင်း၊ ယင်းသက်ရောက်မှုများသည် ချက်ချင်း မဖြစ်ပေါ်ဘဲ ဆီအုန်းဝတ်မှုန်ကူးသည့်ပိုးကောင် (Oil palm weevils) များ၏ ဝတ်မှုန်ကူးခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်အပေါ် ရေရှည်တွင် သက်ရောက်မှုရှိစေကြောင်း၊ အလွန်အမင်းရာသီဥတုပူပြင်းခြင်းသည် ဝတ်မှုန်ကူး သည့် ပိုးကောင်များ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို လျော့ကျစေကြောင်း၊ ဝတ်မှုန်ကူးနှုန်းကျဆင်းပြီး ဆီအုန်းသီးနှံအထွက်နှုန်းကို လျော့ကျစေကြောင်း ၎င်းက ထပ်မံ ပြောကြားခဲ့သည်။

    ဥရောပသမဂ္ဂ သစ်တောပြုန်းတီးမှုတားဆီးရေးစည်းမျဉ်း (EUDR)နှင့်ပတ်သက်၍ Ahmad Parveez က မလေးရှားကျွန်းဆွယ်ရှိ စားအုန်းဆီစိုက် တောင်သူငယ် (Smallholders) များ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် စည်းမျဉ်းသတ်မှတ်ချက်များကို လိုက်နာရန် အဆင်သင့်ဖြစ်နေကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

    ယခုနှစ် လလယ်ပိုင်းတွင် စားအုန်းဆီစိုက် တောင်သူငယ်များ (Smallholders) အတွက် ဥရောပသမဂ္ဂ သစ်တော ပြုန်းတီးမှုတားဆီးရေးစည်းမျဉ်း (EUDR) အကောင်အထည် မဖော်မီ တရားဝင်လိုင်စင်ရှိပြီး မြေယာပိုင်ဆိုင်မှု ရှင်းလင်းသော တောင်သူငယ်များ၏ ၉၀% မှ ၉၅% ကို လိုက်နာဆောင်ရွက်မှုစနစ် (Compliance system) ထဲသို့ အပြီးထည့်သွင်းသွားရန် MPOB က မျှော်မှန်းထားရှိကြောင်းကိုလည်း ၎င်းကပြောကြားခဲ့သည်။

   စည်းမျဉ်းများအကောင်အထည်မဖော်မီ တောင်သူငယ် အနည်းဆုံး ၉၀% မှ ၉၅% ကို စနစ် အတွင်း ထည့်သွင်းပေးမှာ ဖြစ်သည့်အတွက် ဥရောပဈေးကွက်သို့ အတားအဆီးမရှိ တင်ပို့နိုင်မှာ ဖြစ်ကြောင်း Ahmad Parveez က ပြောကြားခဲ့သည်။

Source: The Edge Malaysia, June 30, 2026(လယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် အဓိကသွင်းကုန်များ၏ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့)

   အိန္ဒိယစိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာလွှတ်တော်အမြဲတမ်းကော်မတီသည် ဆီထွက်သီးနှံနှင့် ပဲမျိုးစုံတို့ ၏ သွင်းကုန်ကုန်ကျစရိတ်ကို လျှော့ချနိုင်ရန်အတွက် အခြေခံရည်ညွှန်းစျေး (Minimum Support Price - MSP) ဖြင့် အစိုးရမှ ဝယ်ယူမှုကို လက်ရှိ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၁၀၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ တိုးမြှင့် ဝယ်ယူရန် တိုက်တွန်းလိုက်သည်။ ထို့ပြင် ပြည်တွင်းတောင်သူများကို စျေးနှုန်းတက်ခြင်း၊ ကျခြင်း တို့မှ ကာကွယ်ရန် ကမ္ဘာ့စားအုန်းဆီစျေးနှုန်း တစ်တန်လျှင် ဒေါ်လာ ၈၀၀ အောက် ကျဆင်းပါက ၂၀ ရာခိုင်နှုန်း အကာအကွယ်ခွန်စည်းကြပ်ခြင်းအပါအဝင် ပြောင်းလဲနိုင်သော သွင်းကုန်ခွန် ယန္တရား တစ်ခုကျင့်သုံးရန်လည်း အကြံပြုထားသည်။

    ထို့အပြင် ကော်မတီသည် ရာသီဥတုဒဏ်ခံနိုင်သော၊ အထွက်နှုန်းကောင်းသော၊  ပိုးမွှားဒဏ် ခံနိုင်သော သီးနှံမျိုးစိတ်သစ်များ ထုတ်လုပ်နိုင်ရန်နှင့် Marker-Assisted Selection (MAS) ကဲ့သို့ သော ခေတ်မီနည်းပညာများတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု တိုးမြှင့်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ လက်ရှိတွင် လိုအပ်နေသော မျိုးရိုးဗီဇပြုပြင်ထားသည့် အစားအစာများ (GM foods) ကို ထိန်းကျောင်းရန်နှင့် ယင်းတို့ အလွန်အကျွံ ပြန့်နှံ့လာမှုကို စစ်ဆေးရန် ပိုမိုခိုင်မာသော စည်းမျဉ်းစည်းကမ်း ယန္တရား တစ်ခုဖော်ဆောင်ရန်လည်း တိုက်တွန်းထားသည်။

    ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ၂၇ ရက်နေ့က လွှတ်တော်သို့ တင်သွင်းခဲ့သော ၎င်းကော်မတီ၏ ၃၃ ကြိမ်မြောက် အစီရင်ခံစာတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံသည် စားသုံးဆီလိုအပ်ချက်၏ ၅၆ ရာခိုင်နှုန်းခန့်နှင့် ပဲတန်ချိန် ၂.၁၃ သန်းကို ပြည်ပမှ တင်သွင်းနေရဆဲဖြစ်ကြောင်း၊ ၎င်းသည် တောင်သူများကို ကမ္ဘာ့ စျေးနှုန်းမတည်ငြိမ်မှု ဒဏ်ခံရစေပြီး နိုင်ငံခြားငွေ အရန်သီးသန့်အပေါ်တွင်လည်း ဖိအားဖြစ်စေ ကြောင်း၊ ၎င်းကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် ကော်မတီက PM-AASHA စီမံကိန်းအောက်တွင် ဆီထွက် သီးနှံထုတ်လုပ်မှု ၁၀၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ဝယ်ယူရန်နှင့် ပဲစင်းငုံ၊ မတ်ပဲ၊ ပဲနီလေး စသည့် အဓိက ပဲမျိုးစုံကို စိုက်ပျိုးသည့် ပြည်နယ်အားလုံးတွင် အပြည့်အဝဝယ်ယူရန် အကြံပြုထားသည်။

     အဆိုပါအစီရင်ခံစာတွင် ဝေးလံခေါင်ဖျားသော ဒေသများတွင် ဝယ်ယူရေးစင်တာများ ပိုမို ဖွင့်လှစ်ရန်၊ ဒစ်ဂျစ်တယ်ပေါ်တယ်တစ်ခု ဖော်ဆောင်ရန်နှင့် တောင်သူများအတွက် ၂၄ နာရီ ဝန်ဆောင်မှုပေးမည့် အကူအညီပေးရေးဖုန်းလိုင်းများ ထားရှိရန်လည်း အကြံပြုထားကြောင်း၊ အထွက်နှုန်း နည်းပါးခြင်းသည် အဓိကအတားအဆီးဖြစ်ကြောင်း အလေးပေးဖော်ပြကာ ကော်မတီ က ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ တိုးမြှင့်ရန် တောင်းဆိုထားသည်။ ရာသီဥတုဒဏ် ခံနိုင်ရည်ရှိပြီး အထွက်နှုန်း ကောင်းသော မျိုးစိတ်များ ထုတ်လုပ်နိုင်ရန် CRISPR နှင့် Marker-Assisted Selection ကဲ့သို့သော အဆင့်မြင့် မျိုးစေ့နည်းပညာများတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု တိုးမြှင့်ရန် တိုက်တွန်းထားသည်။ အိန္ဒိယ စိုက်ပျိုးရေးသုတေသနကောင်စီ (ICAR) အနေဖြင့် ဒေသအလိုက်ကိုက်ညီသော မျိုးစေ့များကို ၂၀၂၈ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ပြန်ပေးရန်နှင့် မျိုးစေ့လဲလှယ်နှုန်း ပိုမိုမြင့်မားလာစေရန် ၂၀၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် ခရိုင် တိုင်း၌ မျိုးစေ့ဗဟိုဌာန (Seed Hubs) များ တည်ထောင်ရန် အကြံပြုထားသည်။

    လက်ရှိအသုံးပြုနေသော SATHI Portal ကို တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် မျိုးစေ့ ထောက်ပံ့မှုကွင်းဆက်တစ်ခုလုံးကို ဒစ်ဂျစ်တယ်စနစ်ဖြင့် ချိတ်ဆက်နိုင်ရန်၊ QR Codeများမှ တစ်ဆင့် မူရင်းဇစ်မြစ်ကို ပြန်လည် ခြေရာခံ နိုင်ရန်နှင့် အစိုးရ ထောက်ပံ့ကြေးများ လေလွင့်ဆုံးရှုံးမှုကို လျှော့ချနိုင်ရန်အတွက် ဘက်စုံသုံး "National Seed Grid" အဖြစ် ပြောင်းလဲရန်အဆိုပြုထား သည်။

   တောင်သူများကို အကာအကွယ်ပေးရန် ရည်ရွယ်သည့် လုပ်ဆောင်ချက် အဖြစ် မျိုးစေ့ စျေးနှုန်းများကို ကန့်သတ်ရန်နှင့် မျိုးစေ့တု/မျိုးစေ့ညံ့များကြောင့် ထိခိုက်မှု ရှိပါက လျော်ကြေး ရရှိ စေရန်အတွက် အမျိုးသားအဆင့် စည်းမျဉ်း စည်းကမ်း ထိန်းကျောင်းရေးအဖွဲ့တစ်ခု ဖွဲ့စည်းရန် အကြံပြုထားသည်။ ကော်မတီသည် ၁၉၆၆ ခုနှစ် မျိုးစေ့အက်ဥပဒေကို အစားထိုး၍ မှတ်ပုံ တင်ခြင်း၊ အသိအမှတ်ပြုလက်မှတ်ရယူခြင်းတို့ကို မဖြစ်မနေလုပ်ဆောင်ရမည့်အပြင် ပြစ်ဒဏ် များကို ပိုမို တင်းကျပ်ထားသည့် ခေတ်မီဥပဒေတစ်ခုဖြင့် အမြန်ဆုံးအစားထိုးရန် အလေးပေး ပြောကြားခဲ့သည်။

    ဒေသအလိုက် မမျှတမှုများကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် ၂၀၂၈ ခုနှစ်တွင် အရှေ့ပိုင်းနှင့် မြောက် အရှေ့ပိုင်းပြည်နယ်များ၌ ဆီထွက်သီးနှံနှင့် ပဲမျိုးစုံ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှုဇုန်များ (Clusters) ဖော် ဆောင်ရန်နှင့် "တစ်စက်ချင်းစီမှ သီးနှံ ပိုမိုရရှိရေး" (Per Drop More Crop) စီမံကိန်းအောက်တွင် ရေသွင်း စိုက်ပျိုးမှုကို တိုးချဲ့ရန်၊ မိုးရေကိုသာ အားကိုးရသော ဒေသများတွင် စွန့်စားရမှုကို လျှော့ချ ရန်အတွက် အသေးစားရေသွင်းစနစ်၊ စိုက်ပျိုးရေးသုံး ရေကန်များနှင့် IoT အခြေခံ ရေစီမံခန့်ခွဲမှု စနစ်များကို အသုံးပြုရန်လည်း အလေးပေးဖော်ပြထားသည်။

    တောင်သူများ၏ ဝင်ငွေတိုးတက်စေရန်အတွက် တောင်သူထုတ်လုပ်ရေးအဖွဲ့အစည်းများ (FPOs) ကို အားကောင်းစေရန်၊ ကုန်ချောထုတ်လုပ်သည့် စက်ရုံများ တည်ထောင်ရန်နှင့် 'Bharat Dal' ကဲ့သို့သော အမှတ်တံဆိပ်ဖြင့် ရောင်းချသည့် လုပ်ငန်းများကို တိုးချဲ့ရန် အကြံပြုထားပြီး၊ သင့်တင့်သော စျေးနှုန်းဖြင့် စားသုံးဆီများ ရရှိနိုင်ရန် 'Bharat Oil' အမှတ်တံဆိပ်အသစ်ကိုလည်း အဆိုပြုထားကြောင်း သိရှိရသည်။

Source: Business line, June 23, 2026(လယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် အဓိကသွင်းကုန်များ၏ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့)

     ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံကော်ဖီအသင်း (CCA) နှင့် Prek Leap အမျိုးသားစိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ် တို့သည် ဒေသနှင့်ကိုက်ညီမှုရှိသော ကော်ဖီမျိုးစိတ်များကို လေ့လာဆန်းစစ်ချက်ပြုလုပ်ပြီး ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်လာရန်နှင့် ထိုမှတစ်ဆင့် ဒေသတွင်းကော်ဖီကဏ္ဍကို ပိုမိုခိုင်မာအားကောင်းလာစေရန် ရည်ရွယ်၍ မွန်ဒူကီရီပြည်နယ်တွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မည့် သုတေသနစီမံချက်တစ်ရပ်ကို စတင် ခဲ့ကြောင်း သိရှိရပါသည်။

     အဆိုပါ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုသည် ဒေသတွင်းရာသီဥတုဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိပြီး အရည် အသွေးမြင့် ကော်ဖီစေ့များ ထွက်ရှိမည့်အပြင် ဖျက်ပိုးများနှင့် ရောဂါဒဏ်များကို ပိုမိုခံနိုင်ရည်ရှိ သော ကော်ဖီမျိုးစိတ်များကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်၍ စမ်းသပ်စိုက်ပျိုးခြင်းအပေါ် အလေးပေးဆောင် ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း CCA ၏ ပြောကြားချက်အရ သိရှိရပါသည်။

     သုတေသနလုပ်ငန်းများတွင် မွန်ဒူကီရီပြည်နယ်ရှိ တစ်နိုင်တစ်ပိုင်စိုက်ပျိုးသော တောင်သူ များအတွက် မည်သည့်ကော်ဖီမျိုးစိတ်များသည် စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာနှင့် ကော်ဖီအရည်အသွေးပိုင်း ဆိုင်ရာ အကောင်းဆုံးရလဒ်များကို ပေးစွမ်းနိုင်ကြောင်းကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ရန်အတွက် စိုက်ပျိုးခြံ အတွင်း လက်တွေ့စမ်းသပ်ခြင်း၊ မြေဆီလွှာနှင့် ရာသီဥတုဆန်းစစ်ချက်များအပြင် ရိတ်သိမ်းချိန် လွန် အရည်အသွေးအကဲ ဖြတ်မှုများ ပါဝင်ပါသည်။

     ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံကော်ဖီအသင်း၏ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သူ Thun Vathana ၏ ပြောကြားချက်အရ ဤလေ့လာဆန်းစစ်မှု၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ ရာသီဥတု အပြောင်းအလဲ နှင့် ရောဂါဒဏ်များကို ခံနိုင်ရည်ရှိသော ဒေသတွင်းကော်ဖီမျိုးစိတ်များကို ဆန်းစစ်အကဲဖြတ်ရန် နှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရန်၊ တောင်သူများအတွက် အထွက်နှုန်းကောင်းသော မျိုးစိတ်များကို ထောက်ပံ့ ပေးရန် တို့ဖြစ်ကြောင်း သိရှိရပါသည်။

     ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံကော်ဖီအသင်း (CCA) နှင့် Prek Leap အမျိုးသားစိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ် တို့အကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုသည် မွန်ဒူကီရီပြည်နယ်ရှိ ကော်ဖီစိုက် တောင်သူများ၏ လူနေမှု ဘဝမြှင့်တင်ရာတွင် အရေးကြီးသောခြေလှမ်းတစ်ရပ်ဖြစ်ရုံသာမက ကမ္ဘောဒီးယားကော်ဖီ ရေရှည် တည်တံ့ပြီး စဉ်ဆက်မပြတ် ထုတ်လုပ်နိုင်ရန် မြှင့်တင်မည့် အခြေခံအုတ်မြစ်လည်း ဖြစ် ကြောင်း ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ဆီးနိတ်လွှတ်တော်၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၂) ဖြစ်သူ Vathana က ပြောကြားခဲ့ပါ သည်။

     စမ်းသပ်စစ်ဆေးမှုများအပြင် အဆိုပါပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုသည် ထုတ်လုပ်သူများအတွက် စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ အလေ့အကျင့်ကောင်းများ၊ နည်းပညာပိုင်း ပြုပြင်ခြင်းနှင့် အရည်အသွေး ထိန်းချုပ်မှုပိုင်းဆိုင်ရာ လေ့လျင့်ပေးမှုနှင့်အတူ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ ပံ့ပိုးကူညီမှုနှင့် စွမ်းဆောင် ရည် မြှင့်တင်ပေးခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်းသိရှိရပါသည်။

    အဆိုပါအစီအစဉ်သည် အောင်မြင်ဖြစ်ထွန်းသောကော်ဖီမျိုးစိတ်များကို တိုးချဲ့စိုက်ပျိုးရန် အတွက် အကြံပြုချက်များ ဖော်ထုတ်ပေးရန်နှင့် ‌ဒေသခံကော်ဖီစိုက်ပျိုးသူများ၏ ဝင်ငွေများ တိုးတက်လာစေရန်အတွက် ဈေးကွက်ချိတ်ဆက်မှုများကို မြှင့်တင်ပေး၍ရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။

     မွန်ဒူကီရီပြည်နယ်ကို ပိုမိုအေးမြသောရာသီဥတုရှိခြင်း၊ မြေဩဇာကောင်းပြီး မီးတောင်ပြာ မြေဆီလွှာနှင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာအထက် ၅၀၀ မီတာမှ ၁၂၀၀ မီတာအကြား မြင့်မားစွာတည် ရှိခြင်းတို့ကြောင့် ကော်ဖီစိုက်ပျိုးရန်အတွက် သင့်တော်ကြောင်း မှတ်ယူနိုင်ပါသည်။ အဆိုပါ အခြေ အနေမျိုးသည် ရိုဘတ်စတာနှင့် အာရေးဗီးကားကော်ဖီနှစ်မျိုးစလုံး ထုတ်လုပ်မှုကို အထောက် အကူပြုစေပါသည်။

     စိုက်ပျိုးရေး၊ သစ်တောနှင့် မွေးမြူရေးဝန်ကြီးဌာနမှ အချက်အလက်များအရ ယခင်နှစ်တွင် ကော်ဖီစိုက်ပျိုးမှုအနေဖြင့် ဟက်တာ ၈၀၀ ခန့် စိုက်ပျိုးကြပြီး ပျှမ်းမျှအထွက်နှုန်းမှာ ၁ ဟက်တာ လျှင် ၂.၃၆ တန် ထွက်ရှိကြောင်း သိရှိရပါသည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသည် တစ်နှစ်တွင် ကော်ဖီ တန်ချိန် ၂၀,၀၀၀ တန် လိုအပ်ပြီး ဒေသတွင်း ထောက်ပံ့ဖြည်းဆည်းနိုင်မှုမှာ တန်ချိန် ၁,၀၀၀ ခန့် သာရှိကြောင်း သိရှိရပါသည်။

Source: Khmer Times, June 25, 2026(လယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် အဓိကသွင်းကုန်များ၏ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့)

     အင်ဒိုနီးရှား စိုက်ပျိုးရေးဝန်ကြီး Andi Amran Sulaiman က အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏  အရန် ဆန်သိုလှောင်မှုသည် နိုင်ငံပိုင်သိုလှောင်ရုံများ၏ ဝင်ဆံ့နိုင်မှုထက် ကျော်လွန်လျက်ရှိရာ စင်ကာပူ နိုင်ငံသို့ အရည်အသွေးမြင့် ဆန်တန်ချိန် အနည်းဆုံး ၁၀,၀၀၀ တန် တင်ပို့ရန် ကမ်းလှမ်းလိုက် ကြောင်းနှင့် အင်ဒိုနီးရှားမှ စင်ကာပူသို့ ဆန်တန်ချိန် အနည်းဆုံး ၁၀,၀၀၀ တင်ပို့ရန် အဆိုပြုထား ကြောင်း အရှေ့ဂျာဗား၊ Gresik မြို့အခြေစိုက် ANTARA သတင်းဌာနသို့ အတည်ပြုပြောကြား ခဲ့သည့် ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဖော်ပြထားသည်။

    အဆိုပါ ဆန်တင်ပို့ရေးအစီအစဉ်ကို ဂျာကာတာမြို့ရှိ စိုက်ပျိုးရေးဝန်ကြီးဌာနဌာန၊ ရုံးချုပ် ၌ စင်ကာပူနိုင်ငံ ရေရှည်တည်တံ့မှုနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ဝန်ကြီး Grace Fu နှင့် တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးစဉ် နှစ်နိုင်ငံအကြား စားနပ်ရိက္ခာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု အားကောင်းလာစေရန် ဆွေးနွေး ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။

    Amran က ဆန်တင်ပို့နိုင်သည့် အခွင့်အလမ်းမှာ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ လက်ရှိ ဆန်ထွက်ရှိမှု မြင့်မားနေခြင်းကြောင့်ဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းပြောကြားခဲ့သည်။ နိုင်ငံပိုင်ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေး အေဂျင်စီ (Bulog) မှ စီမံခန့်ခွဲသည့် အစိုးရ၏အရန်ဆန်သိုလှောင်မှု (CBP) သည် ခန့်မှန်းခြေ တန်ချိန် ၅.၁ သန်းအထိ ရှိလာပြီဖြစ်သည်။ Bulog၏ လက်ရှိသိုလှောင်ရုံ အခြေခံ အဆောက် အအုံသည် ခန့်မှန်းခြေ တန်ချိန် သုံးသန်းခန့်သာ ဝင်ဆံ့နိုင်သောကြောင့် အစိုးရအနေဖြင့် ကျန်ရှိသော ပိုလျှံ ဆန်များကို ငှားရမ်းထားသည့် သိုလှောင်ရုံများတွင် သိုလှောင်ထားရသည်။

    အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံအနေဖြင့် စင်ကာပူနိုင်ငံသို့ ဆန်တင်ပို့မှုသာမက ကြက်၊ ကြက်ဥ၊ စားအုန်း ဆီနှင့် အုန်းသီးအပါအဝင် အခြားသော ဗျူဟာကျသည့် စားနပ်ရိက္ခာ ကုန်ပစ္စည်းများ တင်ပို့ရန် အခွင့်အလမ်းများကိုလည်း ရှာဖွေလျက်ရှိသည်။ နှစ်နိုင်ငံသည် ဒေသတွင်းစားနပ်ရိက္ခာ ဖူလုံမှုအား ကောင်းလာစေရန် စိုက်ပျိုးရေးနည်းပညာနှင့် ဆန်းသစ်တီထွင်မှု ဖလှယ်ခြင်းများမှတစ်ဆင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု တိုးမြှင့်ရန်လည်း သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။

    စင်ကာပူနိုင်ငံသို့ ဆန်တင်ပို့မှုသည် ယခုမှတင်ပို့ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ယခင်က ပုဂ္ဂလိက စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများမှ ကုန်သွယ်မှုပြုလုပ်ခဲ့ဖူးကြောင်း Amran က ပြောကြားခဲ့သည်။ လက်ရှိ  ဆောင်ရွက် နေသော မူဘောင်တွင် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပိုင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် စင်ကာပူနိုင်ငံရှိ ပုဂ္ဂလိက လုပ်ငန်းများအကြား တရားဝင်စားနပ်ရိက္ခာကုန်သွယ်မှု ချဲ့ထွင်ရန် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအစီအစဉ် ကို မိတ်ဆက်ထားသည်။

   ထို့အပြင် စင်ကာပူဝန်ကြီး Grace Fu က အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍ တိုးတက် မှုအတွက် သုတေသန၊ နည်းပညာ၊ အဆင့်မြင့်မျိုးစေ့များနှင့် စက်မှုလယ်ယာသုံး စက်ကိရိယာ များတွင် ကြီးမားသော ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကြောင့် အထွက်နှုန်းမြင့်မားလာသည်ကို ချီးကျူးပြော ကြားခဲ့သည်။ အထွက်နှုန်းနှင့် ကုန်ထုတ်စွမ်းအား မြင့်တက်လာမှုသည် အင်မတန် အထင်ကြီး ဖွယ် ကောင်းကြောင်း Fu က မှတ်ချက်ပြုခဲ့ပြီး စင်ကာပူနိုင်ငံအနေဖြင့် စားနပ်ရိက္ခာအများစုကို သွင်းကုန် မှ မှီခိုနေရသောကြောင့် အင်ဒိုနီးရှားမှ ထောက်ပံ့ရေးလမ်းကြောင်းများ တိုးချဲ့ရန် အလားအလာမှာ အကောင်းဆုံး အခွင့်အလမ်းတစ်ရပ်ဖြစ်ကြောင်း ထည့်သွင်းပြောကြားခဲ့သည်။

    စင်ကာပူသည် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံအတွက် ဗျူဟာကျသော စိုက်ပျိုးရေးကုန်သွယ်ဖက်နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေကြောင်း၊ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် နှစ်နိုင်ငံအကြား စိုက်ပျိုးရေး ပစ္စည်း ကုန်သွယ်မှုတန်ဖိုးသည် ခန့်မှန်းခြေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၈၄၉.၆ သန်းအထိ ရှိလာနိုင်ပြီး အင်ဒိုနီးရှား၏ ပို့ကုန်တန်ဖိုးမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၈၂.၉ သန်းနှင့် စင်ကာပူမှ သွင်းကုန်တန်ဖိုး မှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၆၆.၇ သန်းအထိ ရှိလာနိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။

Source: Antara News, June 29, 2026(လယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် အဓိကသွင်းကုန်များ၏ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့)

     အမေရိကန်စိုက်ပျိုးရေးဌာန (USDA) ၏ အဆိုအရ ယခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံထံမှ ဆန်များကို ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံက ဝယ်ယူတင်သွင်းမှုသည် အဆပေါင်း ၅၀ ကျော်အထိ မြင့်တက်လာ ဖွယ်ရှိကြောင်း သိရှိရသည်။

      ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ဆန်စပါးအသင်းချုပ် (CRF) ၏ ခန့်မှန်းချက်များကို ကိုးကားလျက် ကမ္ဘောဒီးယားမှ ဖိလစ်ပိုင်သို့ ဆန်တင်ပို့မှုသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၌ ၃၅၁၀ တန်မျှသာရှိခဲ့ရာမှ ယခုနှစ် ကုန်ဆုံးချိန်တွင် တန်ချိန် ၂၀၀၀၀၀ အထိ ရောက်ရှိနိုင်သည်ဟု USDA က ပြောဆိုခဲ့သည်။ ဤသို့ ခန့်မှန်းချက်အရ ကမ္ဘောဒီးယား၏ ယခုနှစ် ဆန်တင်ပို့မှု စုစုပေါင်းမှာ တန်ချိန်တစ်သန်း ကျော်လွန် နိုင်ပြီး ၎င်းအနက် ဖိလစ်ပိုင်ဈေးကွက်သို့ တင်ပို့မှုသည် ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်မည်ဖြစ်သည်။

       ဖိလစ်ပိုင်၏ ဆန်သွင်းကုန်ခွဲတမ်း တိုးချဲ့ခွဲဝေမှုနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားဆန်၏ အရည်အသွေးနှင့် ဈေးနှုန်းအရ အားသာချက်ရှိမှုတို့က တင်ပို့မှုပမာဏကို တိုးတက်လာစေသည်ဟု CRF က ပြောဆို ထားသည်။ အထူးသဖြင့် ဆန်ဖြူလုံးရှည်အပေါ် ဖိလစ်ပိုင်၏ ဝယ်လိုအား မြင့်မားလာချိန်၌ အခြား သော ဆန်တင်ပို့သည်နိုင်ငံများထက် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံက ဈေးနှုန်းအရ ပိုမိုယှဉ်ပြိုင်နိုင်စွမ်းရှိနေ သည်ဟု USDA ကလည်း ပြောဆိုခဲ့သည်။

       ဖိလစ်ပိုင် လွှတ်တော်မူဝါဒရေးရာနှင့် ဘဏ္ဍာငွေသုတေသနဌာန (CPBRD) ၏ အစီရင်ခံစာ တစ်စောင်တွင် ၂၀၂၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ၌ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံနှင့် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက်တစ်ရပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီးနောက် ဖိလစ်ပိုင်အနေဖြင့် ဆန်တင်သွင်းမှု ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် စီမံဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ဖိလစ်ပိုင် စိုက်ပျိုးရေး အတွင်းဝန် Francisco Tiu Laurel ကလည်း ပြည်တွင်း၌ တိုးပွားလျက်ရှိသော ဝယ်လိုအားကို ဖြည့်ဆည်းနိုင်ရန် ကမ္ဘောဒီးယားမှ လယ်ယာထွက်ကုန်များ ပိုမိုတင်သွင်းခွင့်ကို တံခါးဖွင့်ပေးထား ကြောင်း ယခင်နှစ်၌ ပြောဆိုထားသည်။

       ကမ္ဘောဒီးယား စိုက်ပျိုးရေး၊ သစ်တောနှင့် ငါးလုပ်ငန်းဝန်ကြီး Dith Tina က ၎င်းအနေဖြင့် မနီလာမြို့တော်နှင့် အခြားသော မြို့ပြဒေသများတွင် ဝယ်လိုအားခိုင်မာကြောင်း မြင်တွေ့လာရ သည့် ပရီမီယံအဆင့် ကမ္ဘောဒီးယားဆန်မွှေး၏ ကောင်းမွန်သော တိုးတက်မှုအလားအလာအပေါ် အထူးသဖြင့် ကျေနပ်အားရမှုရှိကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။ 

      သို့သော် ဖိလစ်ပိုင် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းဗျူရို၏ အချက်အလက်များအရ ယခုနှစ်တွင် ဇွန်လ ၁၁ ရက်နေ့အထိ ကမ္ဘောဒီးယားထံမှ ဆန် ၆၀၈၆၀ တန်သာ တင်သွင်းထားပြီးဖြစ်ရာ တစ်နှစ်တာ လျာထားချက်အပေါ် ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် လျော့နည်းနေဆဲဖြစ်သည်။ ဖိလစ်ပိုင်၏ ဆန်တင်သွင်းမှု တွင် ကမ္ဘောဒီးယားဆန် ပါဝင်မှုမှာ ၂.၅၁ ရာခိုင်နှုန်းမျှသာရှိပြီး ဗီယက်နမ်ဆန်များက ဈေးကွက် လွှမ်းမိုးမှု ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ရှိနေသည်။ အဆိုပါကာလအထိ ဗီယက်နမ်ထံမှ ဆန်တင်သွင်းမှုမှာ တန်ချိန် ၂.၀၆ သန်းအထိ ရောက်ရှိခဲ့ပြီဖြစ်ပြီး ယခင်နှစ်၌ ဗီယက်နမ်ဆန်တင်သွင်းခဲ့မှု စုစုပေါင်း တန်ချိန် ၂.၇၆ သန်းအောက် လေးပုံတစ်ပုံကျော်မျှသာ လျော့နည်းမှုရှိနေသည်။

      ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံအနေဖြင့် ယခုနှစ် ပထမငါးလအတွင်း ဆန်တန်ချိန် ၂.၃၁ သန်းကို တင်သွင်း ထားပြီးဖြစ်ရာ ယခင်နှစ်ကာလတူ၌ တင်သွင်းခဲ့သော တန်ချိန် ၁.၉၃ သန်းထက် ၂၀ ရာခိုင်နှုန်း မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ပြည်တွင်း၌ ထုတ်လုပ်မှုကျဆင်းနိုင်မည်ဟု ခန့်မှန်းချက်က ဆန်တင်သွင်းမှု ကို ပိုမိုလာစေခြင်းဖြစ်ကြောင်း CPBRD ဌာနက မှတ်ချက်ပြုထားသည်။ သွင်းအားစု စရိတ်စက များ မြင့်မားလာမှုနှင့်အတူ အယ်လ်နီညိုရာသီဥတုဖြစ်စဉ် ပြင်းထန်စွာ သက်ရောက်နိုင်ခြေရှိခြင်း က ယခုနှစ် ဆန်ထွက်ရှိရန် ကနဦးမျှော်မှန်းထားခဲ့သည့် တန်ချိန် ၂၀.၂၈ သန်းကို ပြည့်မီနိုင်ခြင်း မရှိဘဲ တန်ချိန် ၁၈.၆ သန်းသို့ လျော့ကျဖွယ်ရှိကြောင်း Manila Bulletin သတင်းဌာနက ဖော်ပြ ထားသည်။

Source: Manila Bulletin, June 24, 2026(လယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် အဓိကသွင်းကုန်များ၏ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့)