အီရန်စစ်ပွဲကြောင့် မြေသြဇာရှားပါးမှုနှင့် စက်သုံးဆီစျေးနှုန်း အဆမတန် မြင့်တက် လာခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိပြီး အာရှတစ်လွှားရှိ တောင်သူများမှာ စိုက်ပျိုးဧရိယာများကို လျှော့ချနေကြသည်။ ထို့အပြင် အယ်လ်နီညိုဖြစ်စဉ် ပေါ်ပေါက်လာခြင်းကြောင့်လည်း ကမ္ဘာပေါ် တွင် စားသုံးမှု အများဆုံးဖြစ်သည့် ဆန်စပါးထွက်ရှိမှုကို ထိခိုက်စေနိုင်ပြီး ယခုနှစ်အတွင်း ဆန် ရိက္ခာ ထောက်ပံ့မှု ကျဆင်းလာဖွယ်ရှိသည်။
ဆန်သည် ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာဖူလုံရေးအတွက် အဓိကကျပြီး ထောက်ပံ့မှုအနည်းငယ် ပြတ် တောက်ပါသွားပါက နိုင်ငံအသီးသီးသို့ ရိုက်ခတ်မှုရှိကာ စျေးနှုန်းများ မြင့်တက်စေပြီး အထူးသဖြင့် အာရှနှင့် အာဖရိကရှိ စားသုံးသူများ၏ အိမ်ထောင်စုအသုံးစရိတ်များကို ဝန်ပိစေနိုင်သည်။ ကုလ သမဂ္ဂ စားနပ်ရိက္ခာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးအဖွဲ့ (FAO) က ဧပြီလတွင် ခန့်မှန်း ခဲ့သည်မှာ ၂၀၂၅/၂၆ ခုနှစ်၌ ဆန်ထုတ်လုပ်မှုသည် ၂ ရာခိုင်နှုန်း တိုးတက်လာပြီး စံချိန်တင် အမြင့်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိမည်ဟု ဆိုသည်။
သို့သော်လည်း အီရန်စစ်ပွဲ၏ အကျိုးဆက်များသည် ဆန်တင်ပို့မှု အများဆုံးဖြစ်သည့် ထိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့မှ တောင်သူများအပြင် ဆန်တင်သွင်းမှုကို မှီခိုနေရသော ဖိလစ်ပိုင်နှင့် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတို့အပေါ် သက်ရောက်မှုရှိနေကြောင်း စိုက်ပျိုးသူများနှင့် ကုန်သည်များက ပြော ကြားသည်။ အဆိုပါစစ်ပွဲကြောင့် ပင်လယ်ကွေ့ဒေသနှင့် ကမ္ဘာ့စျေးကွက်များကို ချိတ်ဆက်ပေး ထားသည့် အဓိကကျသော ရေလမ်းကြောင်း တစ်ခုဖြစ်သည့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားမှတစ်ဆင့် စီးဆင်းနေသော လောင်စာဆီနှင့် မြေသြဇာ ထောက်ပံ့မှုများ ပြတ်တောက်ခဲ့ရသည်။
အချို့နိုင်ငံတွေမှာ တောင်သူတွေဟာ စပါးစတင်စိုက်ပျိုးနေကြပြီဖြစ်ပေမဲ့ သွင်းအားစု စျေးနှုန်းတွေ မြင့်တက်နေတာကြောင့် အရင်ကထက် လျှော့ချသုံးစွဲနေကြပါတယ်ဟု ကုလသမဂ္ဂ FAO ၏ အဓိကစီးပွားရေးပညာရှင် Maximo Torero က ပြောကြားသည်။ ဒါကြောင့် ဒီနှစ် ဒုတိယ နှစ်ဝက်နဲ့ လာမယ့်နှစ်အစောပိုင်းမှာ ကမ္ဘာ့ဆန်ရိက္ခာထောက်ပံ့မှု ပိုမိုကျပ်တည်းလာတာကို မြင်တွေ့ရပါလိမ့်မယ် ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။
ထိုင်းနိုင်ငံ Chai Nat ပြည်နယ်မှ လယ်သမားတစ်ဦးဖြစ်သူ Sripai Kaew-Eam က ဓာတ်မြေဩဇာနှင့် လောင်စာဆီဈေး မြင့်တက်မှုကြောင့် ထုတ်လုပ်မှုကုန်ကျစရိတ်မှာ ယခင်က တစ်ရိုင် (၀.၄ ဧက) လျှင် ဘတ် ၄,၅၀၀ မှ ၅,၀၀၀ ခန့်ရှိရာမှ ယခုအခါ ဘတ် ၆,၀၀၀ ခန့် ဖြစ်လာ ကြောင်း၊ သို့သော် ရရှိသည့် စပါးဈေးမှာ တစ်တန်လျှင် ၆,၂၀၀ ဘတ်ခန့်သာ ရှိကြောင်း ပြောကြား ခဲ့သည်။
ကမ္ဘာ့ဆန်တင်သွင်းမှု အများဆုံးဖြစ်သည့် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသည်လည်း အလားတူအခြေ အနေနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ နိုင်ငံ၏ ဆန်ထုတ်လုပ်မှုသည် ပုံမှန်ထွက်ရှိနေကျ တန်ချိန် ၁၉ သန်း၊ ၂၀ သန်းဝန်းကျင်ရှိရာမှ တန်ချိန် ၆ သန်းခန့်အထိ သိသိသာသာ လျော့နည်းသွားနိုင်သည်။ "ဒါဟာ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံကို စိုးရိမ်စရာအခြေအနေကို ရောက်သွားစေပါလိမ့်မယ်။ ဆန်တင်ပို့တဲ့နိုင်ငံတွေရဲ့ ကန့်သတ်ချက်တွေကြောင့် ထုတ်လုပ်မှုလျော့နည်းသွားတာကို ပြန်လည်ဖြည့်ဆည်းဖို့ အလွန် ခက်ခဲ သွားပါလိမ့်မယ်" ဟု ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဖောင်ဒေးရှင်း၏ အမှုဆောင် ဒါရိုက်တာ Arze Glipo Glipo က ဆိုသည်။
အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတွင်မူ မြေသြဇာထောက်ပံ့မှုမှာ အခက်အခဲမရှိသော်လည်း အယ်လ်နီညို ကြောင့် အထွက်နှုန်း ကျဆင်းနိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ အင်ဒိုနီးရှား စာရင်းအင်းဗျူရို၏ ခန့်မှန်းချက်အရ မတ်လမှ မေလအတွင်း စပါးရိတ်သိမ်းဧရိယာမှာ ၁၀.၆ ရာခိုင်နှုန်း လျော့နည်းပြီး ဟက်တာ ၃.၈၅ သန်း (ဧက ၉.၅ သန်း) သို့ ကျဆင်းသွားနိုင်ကာ စပါးထုတ်လုပ်မှုမှာလည်း ၁၁.၁၂ ရာခိုင်နှုန်း ကျဆင်းပြီး တန်ချိန် ၂၀.၆၈ သန်းသာ ရှိတော့မည်ဖြစ်သည်။
ထောက်ပံ့ရေးဆိုင်ရာ စိုးရိမ်မှုများရှိနေသော်လည်း အမေရိကန် စိုက်ပျိုးရေးဌာန၏ အချက် အလက်များအရ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ဆန်တင်ပို့သည့် အိန္ဒိယသည် ကမ္ဘာ့သိုလှောင်မှု၏ ငါးပုံတစ်ပုံခန့် ရှိသော စံချိန်တင် တန်ချိန် ၄၂ သန်းကို ထိန်းသိမ်းထားသည့်အတွက် ကမ္ဘာ့ဆန် လက်ကျန် အမြောက်အမြား ရှိနေသေးသည်။ FAO မှ Torero က Hormuz ရေလက်ကြား အခြေ အနေ ချက်ချင်းပြေလည်သွားလျှင်ပင် ဆန်ဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာနိုင်ဖွယ်ရှိကြောင်းနှင့် လာမည့် ၂ ပတ်မှ ၃ ပတ်အတွင်း ရေလက်ကြားကို ပြန်မဖွင့်နိုင်ပါက အခြေအနေမှာ ပိုမိုဆိုးရွားလာနိုင် ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
Source: Reuters, 30 April 2026(လယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် အဓိကသွင်းကုန်များ၏ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့)