ထိုင်းနိုင်ငံတွင် မိုးခေါင်မှုအန္တရာယ်ရှိနေပြီး အယ်လ်နီညိုစိုးရိမ်မှုများကြောင့် ဆန်တင်သွင်းသူ များ ရိက္ခာစုဆောင်းလာ

    ၂၀၂၆ ခုနှစ်၏ မိုးခေါင်ရေရှားမှုအခြေအနေသည် ယခင်နှစ်များထက် ပိုမိုပြင်းထန်လာနိုင် ကြောင်း ခန့်မှန်းထားကြသည်။ ထိုင်းမိုးလေဝသဌာန၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေလမှ ဇူလိုင်လအတွင်း အယ်လ်နီညိုအခြေအနေသို့ ကူးပြောင်းရန် ၆၁% သေချာနေပြီး ယင်းအခြေ အနေသည် နှစ်ကုန်ပိုင်းအထိ ဆက်လက်တည်ရှိနေမည်ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။

     စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာစီးပွားရေးရုံး (OAE) ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ၂၀၂၅/၂၆ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ ၏ စုစုပေါင်း စပါးအထွက်နှုန်းမှာ တန်ချိန် ၃၅.၄၄ သန်း ရှိမည်ဖြစ်ပြီး ယင်းပမာဏတွင် ၀.၃၂ ရာခိုင်နှုန်း လျော့ကျသွားသည့် မိုးစပါး တန်ချိန် ၂၆.၉၉ သန်းနှင့် ၁.၆၃ ရာခိုင်နှုန်း လျော့ကျသွား သည့် နွေစပါး တန်ချိန် ၈.၄၅ သန်းတို့ ပါဝင်မည် ဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ အထွက်နှုန်း လျော့ကျ ရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းရင်းများမှာ မိုးခေါင်ရေရှားမှု အပါအဝင် ရာသီဥတုအခြေအနေများနှင့် အချို့ဒေသများရှိ ရေရရှိမှုကန့်သတ်ချက်များကြောင့် စိုက်ပျိုးမြေဧရိယာအချို့ လျော့နည်းသွား ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း နွေစပါး၏ ပျမ်းမျှ အထွက်နှုန်းမှာမူ တစ်ရိုင်လျှင် ၆၅၄ ကီလိုဂရမ်အထိ တိုးတက်လာခဲ့သည်။

    တစ်ဖက်တွင်လည်း အိန္ဒိယနိုင်ငံက ဆန်ဖြူတင်ပို့မှုကို ပြန်လည်စတင်လိုက်ပြီးနောက် ကမ္ဘာ့ဆန်ထုတ်လုပ်မှုသည် ဝယ်လိုအားထက် ပိုမိုများပြားနေခြင်းကြောင့် ဆန်ဈေးနှုန်းများ ပြန် လည်ကျဆင်းသွားနိုင်ကြောင်း OAE က မျှော်လင့်ထားသည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဖိလစ်ပိုင်နှင့် အင်ဒိုနီးရှားကဲ့သို့သော အဓိကဆန်တင်သွင်းသည့် နိုင်ငံများတွင်လည်း လုံလောက်သော ဆန် ရိက္ခာအရန်သင့်ရှိနေသဖြင့် ဝယ်ယူမှုများကို လျှော့ချထားကြသည်။

    ထိုင်းဆန်တင်ပို့သူများအသင်း (TREA) ၏ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဥက္ကဋ္ဌ Chukiat Opaswong က လက်ရှိတွင် ထိုင်းနိုင်ငံအပါအဝင် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအများအပြားတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသော "စူပါအယ်လ်နီ ညို" (Super El Niño) အခြေအနေကို ဆန်တင်ပို့သူများက စောင့်ကြည့်နေကြကြောင်း ပြောကြား ခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်ကြောင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွင်း ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဆန်တင်ပို့မှုပမာဏကို လျာထား ချက်ဖြစ်သော တန်ချိန် ၇ သန်း ပြည့်မီစေရန် အခွင့်အလမ်းကောင်းများ ဖြစ်ပေါ်စေပါသည်။ ယခု နှစ် ပထမ ၄ လပတ်အတွင်း ဆန်တင်ပို့မှုမှာ တန်ချိန် ၂.၂ သန်းသာ ရှိခဲ့သဖြင့် လျာထားချက် အောက် လျော့နည်းနေခဲ့ရာမှ ယခုကဲ့သို့ အခြေအနေကောင်းများ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။

    အင်အားပြင်း El Niño ရာသီဥတုဖြစ်စဉ်ကြောင့် မလေးရှားသည် ၎င်း၏ ဆန် အရန်သင့် သိုလှောင်မှုကာလကို ၃ လစာမှ ၉ လစာအထိ တိုးမြှင့်လိုက်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် မလေးရှား အနေဖြင့် ဆန်ကို ပိုမိုအင်တိုက်အားတိုက် ဝယ်ယူရန် လိုအပ်လာမည်ဖြစ်သည်။ ဖိလစ်ပိုင်သည် အစောင့်ကြည့်သင့်ဆုံး ဈေးကွက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယခုနှစ်တွင် ဖိလစ်ပိုင်သည် ဆန်တန်ချိန် ၆.၅ သန်းအထိ တင်သွင်းလာနိုင်ဖွယ်ရှိပြီး ယင်းပမာဏမှာ ပြီးခဲ့သည့်နှစ်က တင်သွင်းခဲ့သည့် တန်ချိန် ၃ သန်းကျော်ထက် နှစ်ဆနီးပါး ပိုမိုများပြားနေပါသည်။

   အိန္ဒိယသည် ဆန်ဈေးကွက် ပြန်လည်ဦးမော့လာရေးအတွက် အဓိကစောင့်ကြည့်ရမည့် နိုင်ငံဖြစ်ပါသည်။ အိန္ဒိယတွင် ဆန်အမြောက်အမြား သိုလှောင်ထားရှိပြီး ယင်းက ကမ္ဘာ့ဆန် ဈေးနှုန်းများ အလွန်အမင်း မြင့်တက်မသွားစေရန် ထိန်းကျောင်းပေးထားပါသည်။ သို့သော်လည်း အိန္ဒိယအနေဖြင့် ပြင်းထန်သော El Niño အခြေအနေနှင့် ရင်ဆိုင်ရပါက လူဦးရေ ၁.၅ ဘီလီယံမှ ၁.၆ ဘီလီယံအတွက် စားနပ်ရိက္ခာဖူလုံမှုကို စိုးရိမ်ရသဖြင့် အစိုးရက ပြည်ပသို့ ဆန်တင်ပို့မှုကို လျှော့ချခြင်း သို့မဟုတ် ကန့်သတ်ခြင်းများ ပြုလုပ်လာနိုင်ပါသည်။ ထိုသို့ဖြစ်လာပါက ထိုင်းနိုင်ငံ အတွက် အစားထိုးအမှာစာများ ပိုမိုရရှိလာမည့် လမ်းစပင် ဖြစ်ပါသည်။

    လက်ရှိတွင် ဗီယက်နမ်ဆန် (၅% ဆန်ကွဲ) သည် တစ်တန်လျှင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၀၀ ခန့်၊ ထိုင်းဆန်မှာ ၄၀၈ ဒေါ်လာခန့်အထိ ဈေးမြင့်တက်လာနေပြီး ၎င်းမှာ ဈေးကွက်အတွင်း ဝယ်လို အား ပြန်တက်လာသည့် အလားအလာကောင်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ၎င်းက သုံးသပ်ပြထားပါသည်။ ဤကဲ့သို့ ဝယ်လိုအား မြင့်တက်လာခြင်းကြောင့် ကမ္ဘာ့ဆန်ဈေးနှုန်းများ စတင် မြင့်တက်လာခဲ့ သည်။ ဗီယက်နမ် ၅ မှတ်ဆန် ဈေးနှုန်းမှာ တစ်တန်လျှင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၀၀ အထိ မြင့်တက် လာပြီး ယခင်က တစ်တန်လျှင် ၃၅၀ မှ ၃၇၀ ဒေါ်လာဝန်းကျင်သာရှိခဲ့သော ထိုင်း ၅ မှတ်ဆန်မှာ လည်း ယခုအခါ ၄၀၈ ဒေါ်လာဝန်းကျင်အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ ဆန်ဈေးကွက်အတွင်း ဝယ်ယူသူများဘက်မှ ရောင်းချသူများဘက်သို့ တိမ်းညွန့်လာသည့် ကောင်းမွန်သော အချက်ပြမှု တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်” ဟု Chukiat  က ပြောကြားခဲ့သည်။

Source: The Nation, May 13, 2026(လယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် အဓိကသွင်းကုန်များ၏ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့)