မိုးဦးကျကာလ ဇူလိုင်လမှ စက်တင်ဘာလသို့ ရောက်ရှိလာလျှင် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၏ ကုန်းမြင့်တောင်တန်းများပေါ်တွင် စိမ်းစိုနေသော အပင်တန်းများကြားမှ ရွှေဝါရောင်အဆင်းရှိသည့် နာနတ်သီးများ လှိုင်လှိုင်ပေါ်ထွက်လာတတ်သည်။ ရှမ်းမြောက်ဒေသထွက် နာနတ်သီးများသည် ၎င်းတို့၏ ထူးခြားသော မွှေးရနံ့နှင့် တမူထူးခြားသည့် ချိုမြိန်ဆွဲဆောင်မှုရှိသော အရသာကြောင့် ပြည်တွင်းသစ်သီးဝလံဈေးကွက်တွင် သာမက ပြည်ပဈေးကွက်အထိပါ အလားအလာကောင်းမွန်နေ သည့် ဒေသထွက် အဖိုးတန်ရတနာတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
ရှမ်းမြောက်မြေနှင့် နာနတ်သီး စိုက်ပျိုးမှု အခြေအနေ
ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် နာနတ်သီးကို ယခင်နယ်မြေငြိမ်းချမ်းစဉ်အခါက စိုက်ဧက စုစုပေါင်း ၇,၀၀၀ ခန့် အထိ စိုက်ပျိုးထားကြပြီး အဓိကထွက်ရှိရာ နာမည်ကြီးမြို့နယ်များမှာ သီပေါ၊ ကျောက်မဲ၊ တန့်ယန့်၊ လာရှိုးနှင့် ကွတ်ခိုင် မြို့နယ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် သီပေါမြို့နယ်မှ ထွက်ရှိသော “သီပေါနာနတ်သီး” မှာ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် လူကြိုက်အများဆုံး ဖြစ်သည်။ တအာင်း (ပလောင်) ဒေသများတွင်လည်း လက်ဖက်စိုက်ခင်းများအကြား ဝင်ငွေတိုးစေရန် တွဲဖက်စိုက်ပျိုးသည့် အောင်မြင်သော ကုန်းမြင့်သီးနှံအဖြစ် တွေ့ရှိရသည်။
ထူးခြားသော အရည်အသွေးနှင့် အရသာ
တောင်ပေါ်ဒေသ၏ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် မြင့်မားသော တည်နေရာ၊ အေးမြ စိုစွတ်သည့် ရာသီဥတုနှင့် သဘာဝအတိုင်း နေရောင်ခြည် ပြည့်ဝစွာရရှိမှုတို့ကြောင့် ရှမ်းမြောက် နာနတ်သီးများ၏ ထူးခြားမှုများမှာ -
- အရွယ်အစား ကြီးမားခြင်း - အသီးလုံးကြီးပြီး မျက်စိတိမ်သောကြောင့် နွှာရလွယ်ကူသည်။
- အသားဝါဝင်းပြီး အရည်ရွှမ်းခြင်း - လှီးဖြတ်လိုက်သည်နှင့် ရွှေဝါရောင်အသားက စွဲမက်ဖွယ်ဖြစ်ပြီး စားလိုက်လျှင် လျှာပေါ်တွင် အရည်ရွှမ်းကာ ပျားရည်ကဲ့သို့ ချိုမြိန်လှသည်။
- ထူးခြားသော မွှေးရနံ့ - မခွဲရသေးခင်ကပင် အနားသို့ချဉ်းကပ်လိုက်ပါက သဘာဝနာနတ်သီး၏ သင်းပျံ့သောရနံ့ကို သိသာစွာ ရရှိစေသည်။
စီးပွားရေးနှင့် ပြည်ပပို့ကုန် အလားအလာ
နာနတ်သီးသည် တစ်ကြိမ်စိုက်ပျိုးထားပါက ၅ နှစ်မှ ၇ နှစ်အထိ နှစ်စဉ် ခူးဆွတ်နိုင်သော "နှစ်လတ်" သီးနှံဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဒေသခံတောင်သူများအတွက် စရိတ်ကျဉ်းပြီး စဉ်ဆက်မပြတ် ဝင်ငွေရစေသည်။ ရှမ်းမြောက်မှထွက်သော နာနတ်သီးများကို မန္တလေး၊ ရန်ကုန် မြို့ကြီးများသို့ အဓိကတင်ပို့နေရုံသာမက တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ် မူဆယ်လမ်းကြောင်းမှတစ်ဆင့် တရုတ်နိုင်ငံသို့ ကားကြီးများဖြင့် နေ့စဉ် တင်ပို့ရောင်းချကြသည်။ လက်ရှိတွင် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ဈေးကွက်ရရှိရန် GAP (ကောင်းမွန်သော စိုက်ပျိုးရေးအလေ့အကျင့်) လက်မှတ်ရရှိရေး နှင့် GACC ခွင့်ပြုချက်များ ရရှိရန် အဖွဲ့အစည်းများက ကြိုးပမ်းလျက်ရှိကြသည်။
အာဟာရနှင့် ဆေးဖက်ဝင်မှု
နာနတ်သီးသည် အရသာရှိရုံသာမက ဘရိုမီလင် (Bromelain) အင်ဇိုင်း၊ ဗီတာမင်စီနှင့် အမျှင်ဓာတ်များ ကြွယ်ဝစွာ ပါဝင်သည်။ ၎င်းသည် အစာခြေစနစ်ကို အထူးကောင်းမွန်စေပြီး၊ ကိုယ်ခံအားစနစ်ကို မြှင့်တင်ပေးခြင်း၊ အရိုးအဆစ်များကို သန်မာစေခြင်းနှင့် အသားအရေကို တင်းရင်းစိုပြေစေခြင်း စသည့် ကျန်းမာရေးအကျိုးကျေးဇူးများကို ပေးစွမ်းနိုင်သော သဘာဝ အားဆေးတစ်ခွက်ပင် ဖြစ်သည်။
၁။ ရေမြေနှင့် ရာသီဥတု လိုအပ်ချက်
- မြေဆီလွှာ - ရေစီးရေလာကောင်းမွန်ပြီး ခပ်ပွပွရှိသော သဲနုန်းမြေ သို့မဟုတ် နုန်းမြေစေးကို အကြိုက်ဆုံးဖြစ်သည်။ မြေချဉ်ငန်ဓာတ် (pH) ၅.၀ မှ ၆.၀ အတွင်း ရှိသင့်သည်။
- ရာသီဥတု - ပူနွေးစိုစွတ်သော ရာသီဥတုကို ကြိုက်နှစ်သက်သော်လည်း ရှမ်းမြောက်ဒေသကဲ့သို့ ညပိုင်းအေးမြပြီး နေ့ပိုင်းနေရောင်ခြည်ကောင်းစွာရသော ကုန်းမြင့်ဒေသများတွင်လည်း အထူး အောင်မြင်ဖြစ်ထွန်းသည်။
၂။ မျိုးပွားနည်းနှင့် မျိုးရွေးချယ်ခြင်း
နာနတ်သီးကို အောက်ပါမျိုးပွားနည်း (၃) မျိုးဖြင့် စိုက်ပျိုးနိုင်သည် -
- ထိပ်ဖျားအညွန့် (Crown) - အသီးပေါ်မှ အညွန့်ဖြစ်သည်။ စိုက်ပြီးပါက အသီးသီးရန် ၂ နှစ်ခန့် ကြာတတ်သည်။
- ဘေးတက်/သားတက် (Suckers) - အပင်အောက်ခြေမှ ထွက်သောတက် ဖြစ်သည်။ စိုက်ပြီး ၁၅ လမှ ၁၈ လအတွင်း အသီးမြန်မြန်သီးသည်။
- အသီးညှာတက် (Slips) - အသီးအောက်ခြေ အညှာမှထွက်သော တက်ဖြစ်သည်။
- မျိုးရွေးချယ်ခြင်း - ရှမ်းမြောက်တွင် အသားဝါ၊ အရည်ရွှမ်းပြီး မျက်စိတိမ်သော "ကျူး" (Smooth Cayenne) မျိုးနွယ်ဝင်များကို အဓိက စိုက်ပျိုးကြသည်။
၃။ မြေပြုပြင်ခြင်းနှင့် စိုက်ကွက်ပြင်ဆင်ခြင်း
- မြေပြင်ခြင်း - မိုးမကျမီ ဧပြီလတွင် မြေကို ၂ ကြိမ်မှ ၃ ကြိမ်အထိ ညက်နေအောင် ထွန်ယက်ပါ။ ပေါင်းမြက်များကို စင်ကြယ်အောင် ရှင်းလင်းရမည်။
- ဘောင်စနစ် - နာနတ်သီးသည် ရေဝပ်ခြင်းကို လုံးဝမခံနိုင်သဖြင့် အကျယ် ၃ ပေ၊ အမြင့် ဝ.၅ ပေ (၆ လက်မ) ရှိသော စိုက်ဘောင်များ ပြုလုပ်စိုက်ပျိုးရမည်။
၄။ စိုက်ပျိုးနည်းစနစ်နှင့် အကွာအဝေး
နာနတ်သီးကို ပေါင်းမြက်ရှင်းရလွယ်ကူပြီး အထွက်နှုန်းကောင်းစေရန် "နှစ်တန်း စိုက်စနစ်" (Double Row System) ဖြင့် အများဆုံး စိုက်ပျိုးကြသည်။
- ဘောင်ပေါ်ရှိ အတန်းအကွာအဝေး - ၂ ပေ
- တစ်ပင်နှင့်တစ်ပင် အကွာအဝေး - ၁ ပေ
- ဘောင်တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အကွာအဝေး - ၃ ပေ
- စိုက်ပျိုးပုံ - သားတက် (သို့မဟုတ်) အညွန့်၏ အောက်ခြေရွက်ခြောက်များကို ဖယ်ရှားပြီး မြေကြီးထဲသို့ ၃ လက်မခန့် နစ်ဝင်အောင် မြှုပ်စိုက်ရမည်။ (တစ်ဧကလျှင် အပင်ရေ ၁၄,၀၀၀ မှ ၁၅,၀၀၀ ဝန်းကျင် စိုက်ပျိုးနိုင်သည်)။
၅။ မြေသြဇာကျွေးခြင်း
နာနတ်သီးသည် နိုက်ထရိုဂျင်နှင့် ပိုတက်ရှ်ဓာတ်ကို အထူးကြိုက်နှစ်သက်သည်။
- သဘာဝမြေဩဇာ - မြေပြင်စဉ်ကတည်းက တစ်ဧကလျှင် နွားချေး သို့မဟုတ် သစ်ဆွေးမြေဆွေး တန် ၅ မှ ၁၀ တန်အထိ ကြိုတင်ထည့်သွင်းရမည်။
- ဓာတ်မြေဩဇာ - တစ်ပင်လျှင် ယူရီးယား (၁၂) ဂရမ်၊ တီစူပါ (၄) ဂရမ်၊ ပိုတက်ရှ် (၁၂) ဂရမ်ခန့်ကို အပင်သက်တမ်းအလိုက် (၃) ကြိမ် ခွဲ၍ အပင်ခြေ (အရွက်ကြား မဟုတ်ဘဲ) မြေကြီးထဲသို့ ထည့်ကျွေးရမည်။
၆။ အပင်ပြုစုစောင့်ရှောက်ခြင်း
- ပေါင်းမြက်ရှင်းခြင်း - နာနတ်သီးသည် အမြစ်တိမ်သောကြောင့် ပေါင်းမြက်များကို လက်ဖြင့် သော်လည်းကောင်း၊ ပေါင်းသတ်ဆေး အသုံးပြု၍သော်လည်းကောင်း မကြာခဏ ရှင်းလင်းပေး ရမည်။
- ရေပေးသွင်းခြင်း - မိုးရာသီတွင် ရေမဝပ်စေရန် ရေနုတ်မြောင်းများ ပြုလုပ်ထားရမည်။ ဆောင်းနှင့် နွေရာသီတွင်မူ ၁၅ ရက်လျှင် တစ်ကြိမ် ရေသွင်းပေးပါက အသီး ပိုမိုကြီးထွားစေသည်။
၇။ ပိုးမွှားနှင့် ရောဂါကာကွယ်ခြင်း
- မှုတ်ပိုး/ပုရွက်ဆိတ် (Mealybugs) - နာနတ်ပင်တွင် အဖြစ်များဆုံး ဖြစ်သည်။ ပုရွက်ဆိတ်များက မှုတ်ပိုးများကို သယ်ဆောင်လာတတ်သဖြင့် ပုရွက်ဆိတ်နှိမ်နင်းရေးကိုပါ တွဲဖက်လုပ်ဆောင်ရမည်။ အလှည့်ကျပိုးသတ်ဆေးများ ဖျန်းပေးနိုင်သည်။
- အမြစ်ပုပ်/ပင်စည်ပုပ်ရောဂါ (Heart Rot) - ရေဝပ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်တတ်သည်။ ကာကွယ်ရန် စိုက်ပျိုးစဉ်ကတည်းက မှိုသတ်ဆေး (ဥပမာ - မန်ကိုဇက်) ရည်တွင် မိနစ်အနည်းငယ် စိမ်ပြီးမှ စိုက်ပျိုးသင့်သည်။
၈။ အသီးဆွတ်ခူးခြင်း
- ဆွတ်ခူးချိန် - အပွင့်ပွင့်ပြီးနောက် ၅ လမှ ၆ လအကြာ (သို့မဟုတ်) အသီးအောက်ခြေမျက်စိများ ၂ ကွက်၊ ၃ ကွက်ခန့် ဝါလာချိန်တွင် ဆွတ်ခူးရမည်။
- ခူးဆွတ်ပုံ - အဝေးသို့ တင်ပို့မည်ဆိုပါက အညှာကို ၂ လက်မခန့် ချန်၍ ဓားထက်ထက်ဖြင့် ဖြတ်တောက်ရမည်။ နေပူထဲတွ င် အသီးများကို ပုံမထားရပါ။
နိဂုံး
ခြုံငုံ၍ဆိုရသော် ရှမ်းမြောက်ဒေသထွက် နာနတ်သီးများသည် သဘာဝတရား၏ လက်ဆောင်မွန်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဒေသခံပြည်သူတို့၏ လူမှုစီးပွားဘဝကို မြှင့်တင်ပေးနေသော ရွှေရောင်အဆင်းရှိသည့် ပို့ကုန်သီးနှံဖြစ်သည်။ နောင်တွင် နာနတ်သီးစည်သွပ်ဘူး၊ နာနတ်ယိုနှင့် နာနတ်ဝိုင် စသည့် တန်ဖိုးမြှင့်ထုတ်ကုန် (Value-Added) လုပ်ငန်းများ ပိုမိုဖွံ့ဖြိုးလာပါက ရှမ်းမြောက် တောင်တန်းများပေါ်မှ နာနတ်သီးများ၏ တန်ဖိုးသည် ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်အထိ ပိုမိုမွှေးပျံ့ တောက်ပလာမည်မှာ အမှန်ပင် ဖြစ်သည်။
DOCA(ရှမ်း)